ΣΤΑΥΡΟΣ ΤΣΑΚΙΡΗΣ: «Το θέατρο του μέλλοντός είναι η αρχαία ελληνική τραγωδία…» Συνέντευξη στον Βασίλη Κάργα

ΣΤΑΥΡΟΣ ΤΣΑΚΙΡΗΣ:

 

«Το θέατρο του μέλλοντός είναι η αρχαία ελληνική τραγωδία…»

 

Συνέντευξη στον Βασίλη Κάργα

 

Δουλεύει είκοσι χρόνια πάνω στο αρχαίο δράμα με μια σύγχρονη θεατρική οπτική και οι παραστάσεις που σκηνοθετεί «συνομιλούν με ότι καινούργιο συμβαίνει στο παγκόσμιο θέατρο»

Ο λόγος για τον Διδυμοτιανό σκηνοθέτη Σταύρο Τσακίρη που μιλάει στον «Βορέα» για το θέατρο, την αρχαία τραγωδία, την Επίδαυρο, τους Πέρσες, που θα σκηνοθετήσει για τέταρτη φορά και  τον Έβρο, «το ποτάμι που κυλάει μέσα μας»

 

-  Τι ήταν αυτό που σας οδήγησε στο θέατρο; Ποιο ήταν το έναυσμα να γίνετε θεατρικός σκηνοθέτης;

«Η έλλειψη του μαθήματος επαγγελματικού προσανατολισμού. Τα ερωτηματικά που δημιουργούνταν μέσα μου και πίεζαν για απαντήσεις με μια άλλη καθοδήγηση θα με οδηγούσαν ή να γίνω θεωρητικός φυσικός ή θεολόγος. Δηλαδή το ίδιο πράγμα από διαφορετικές γωνίες. Ευτυχώς αυτό το λάθος μου βγήκε σε καλό. Νομίζω αυτό είναι και μια απάντηση για τις επιλογές μου και κυρίως για την ενασχόλησή μου με το αρχαίο δράμα.»

-  Ποια ήταν η πρώτη σας σκηνοθετική απόπειρα;

«Όταν ακόμη ήμουν φοιτητής στο Εθνικό θέατρο σκηνοθέτησα μια παράσταση (Τρόμος και αθλιότητα του τρίτου ράιχ, Μπ. Μπρεχτ) που είχε επιτυχία και με σύστησε στους κύκλους του θεάτρου. Όλο αυτό έγινε χάρη στη μεγάλη βοήθεια που είχα από τους δασκάλους μου. Ακολούθησε μια άλλη που είχε μεγάλη επιτυχία (Άμλετ του Σαίξπηρ) και μου έδωσε την υποτροφία για να συνεχίσω στο εξωτερικό. Όταν επέστρεψα η πρώτη μου παράσταση ήταν ο Οδυσσεβάχ της Ξ. Καλογεροπούλου. Από τότε ακολούθησαν 60 παραγωγές.»

-  Ποια έργα προτιμάτε να σκηνοθετείτε;

«Νομίζω ότι πια δεν αγαπώ τα έργα και νομίζω ότι η πολιτική και κοινωνική συγκυρία μας οδηγεί να αναθεωρήσουμε τις απόψεις μας για το θεατρικό έργο. Στην εποχή που φυσάει ένας δυνατός άνεμος δυστυχίας θα μοιάζουμε με ηλίθιοι να λέμε τα ίδια παραμύθια. Εξαιρώ τις αρχαίες ελληνικές τραγωδίες και κωμωδίες τα έργα του Σαίξπηρ, του Μολιέρου, του Μπρεχτ, του Τσέχωφ, του Μπέκετ και του Λόρκα… Το θέατρο πρέπει ν’ αλλάξει, όχι μόνο σαν θεματογραφία αλλά και σαν επικοινωνία αλλά και αισθητική απόλαυση.. Νομίζω ότι ήρθε ο καιρός που ένας άνεμος θα τα σαρώσει όλα.»

-  ‘Έχετε σκηνοθετήσει πολλές αρχαίες τραγωδίες. Όλα αυτά τα χρόνια που δουλεύετε πάνω στο αρχαίο δράμα πιστεύετε ότι αρκεί το ταλέντο για να προσεγγίσει κάποιος τα μεγάλα αυτά έργα  ή χρειάζεται κάτι περισσότερο; Με ποιο τρόπο μπορεί να γίνει σήμερα η προσέγγισή τους;

«Δεν θα δεχτώ αυτό το «όλα αυτά τα χρόνια…» Έχω δουλέψει μόλις είκοσι χρόνια κι έχω φτάσει σ’ ένα κάποιο αποτέλεσμα σε δέκα πέντε μόλις παραγωγές. Νομίζω ότι άρχισα κάτι να καταλαβαίνω. Ελπίζω ν’ αξιωθώ κάποτε κάτι να μάθω. Αυτό που σας απάντησα στην προηγούμενη ερώτησή σας και πιθανά να έμοιασε ακραίο, σας πληροφορώ από τη μικρή μου ενασχόληση με την τραγωδία το κατάλαβα. Γιατί το θέατρο του μέλλοντός μας είναι η τραγωδία .”Ένα θέατρο που δεν θα αφήνει αναπάντητες τις «καλλιεργημένες» συκοφαντίες περί «θεατρινισμών» και «υποκρισίας». Ας όψεται ο Ιερός Χρυσόστομος…

Το ταλέντο είναι μια ακατέργαστη πρώτη ύλη που αργεί πολύ να εμφανιστεί κι αφού υπάρχει η κατάλληλη επεξεργασία. Τα άλλα, τα πρώτα ψήγματα μιας δεξιότητας, είναι το ίδιο πιθανά να καταλήξουν σε επιδεξιότητα αλλά και να φανερώσουν μια αδεξιότητα.

Όσο για το τρίτο σκέλος της ερώτησής σας, η προσέγγιση είναι προσωπική απόφαση. Φτάνει το αποτέλεσμα να είναι γοητευτικό, άρα τέχνη, και χρήσιμο για τους θεατές, άρα συγκινητικό.»

-.    Πόσο επίκαιρη είναι σήμερα η αρχαία τραγωδία;

«Αν εννοείτε θεματογραφικά ούτε και την εποχή που γράφτηκαν είχαν κανένα επικαιρισμό. Η τέχνη πλην ιστορικών στιγμών ποτέ δεν ήταν εφημερίδα

Για τη φόρμα τους είναι το ζητούμενο. Μέσα σ’ αυτές μπορείς ν’ αναγνωρίσεις το θέατρο που έρχεται.

Για το ίδιο το διακήβευμά τους δεν μπορούν να παλιώσουν, γιατί τα ερωτηματικά που βάζουν δεν απαντήθηκαν ακόμη. Αλλά και η επανάσταση που πρεσβεύουν δεν έγινε ακόμη για να πάψουν να στοιχειώνουν τα όνειρά μας.»

-  Πέρσι πραγματοποιήσατε την τρίτη κατά σειρά προσέγγιση των «Περσών».Που οφείλετε αυτή η νέα σας σκηνοθετική αναμέτρηση με το σπουδαιότερο  αντιπολεμικό έργο του Αισχύλου;

«Το ερχόμενο καλοκαίρι θα την ξανακάνω. Άλλωστε ήταν το πρώτο έργο που μ’ έβαλε να σκεφτώ τον εαυτό μου σκηνοθέτη όταν ήμουν μαθητής της έκτης τάξης του Γυμνασίου.

Δεν αναμετράμαι ποτέ με ένα έργο. Το αγαπώ τόσο που το κλέβω και όταν κυκλοφορώ δημόσια το παρουσιάζω σαν να είμαι εγώ. Δεν μπορώ να σας μιλήσω για αγάπη, είναι προσωπική υπόθεση. Θα σας πω μόνο ένα . Αυτήν την τρίτη φορά επιτέλους κατάλαβα ότι όλοι είμαστε εν δυνάμει «Πέρσες». Κάθε μέρα διαπράττουμε «περσικά» εγκλήματα και ατοπήματα. Άρα το έργο δεν είναι Ιστορικό δράμα για τον ηρωισμό των ελλήνων και τη ναυμαχία της Σαλαμίνας… Είναι μια αληθινή τραγωδία για τον ανθρώπινο βίο και με αφορά…»

-  Έχετε συμμετάσχει  με παραστάσεις σας στο Φεστιβάλ της Επιδαύρου. Ποιες είναι οι εντυπώσεις που έχετε αποκομίσει;

«Οι εντυπώσεις του χώρου είναι όμοιες με όποιον έτυχε να βρεθεί εκεί μέσα. Εκεί που τα πράγματα αλλάζουν είναι όταν σβήνουν τα φώτα κι εκεί δεν υπάρχει ο χώρος αλλά ο τόπος είναι η συνθήκη για μια τελετή. Τότε νιώθεις και αισθάνεσαι άρα δεν υπάρχει αντοχή και ψυχραιμία για κριτική αποτίμηση ούτε καν σχόλιο.»

-  Σας αρέσει να κάνετε πράγματα πέρα από τα συνηθισμένα στο θέατρο;

«Εάν εννοείτε την πρωτοτυπία, σας λέω ότι ποτέ δεν υπήρξε αυτοσκοπός μου. Εάν αυτά που σκέφτομαι ή αυτά που θέλω να πω είναι αλλιώτικα από τον καιρό μου θα λυπηθώ πολύ. Θέλω να ζω στον καιρό μου και με τους ανθρώπους του. Αν κάποιοι επιμένουν να θεωρούν καιρό τους κάτι που έγινε στο παρελθόν είναι δική τους εμμονή να μην θέλουν να ωριμάσουν και να βρουν τον τρόπο έκφρασης τους. Κάθε καιρός έχει τις επιταγές του και το θέατρο είναι πράξη ανθρώπων δεν χωρά πείσματα ξεπεσμών υπαλλήλων του υποστατικού κάποιων αρχόντων που από καιρό έχουν πεθάνει. Άδραξε τη μέρα Σου.»

-  Έχετε μετανιώσει για κάποιες σκηνοθεσίες που έχετε κάνει;

«Πολλές φορές. Όταν επιδεικνύω τη δεινότητα μου ή όταν θαυμάζω μέσα στην παράσταση την ευφυΐα μου.»

-  Τι πιστεύετε ότι είναι αυτό που σας χαρακτηρίζει ως σκηνοθέτη και ως άνθρωπο;

«Κάποιο πρωί αρχίζω να πιστεύω ότι υπάρχει κάπου μια πόρτα και την βρίσκω εκεί που όλοι οι άλλοι πίστευαν ότι είναι μόνο τοίχος. ( το είπε ο βοηθός μου)»

-  Τι είναι αυτό με το οποίο δεν θα συνθηκολογούσατε ποτέ;

«Να σταθεί κάποιος άνθρωπος πάνω από έναν άλλο παρά μόνον εάν είναι για να του δώσει το χέρι για να τον σηκώσει»

-  Έχετε συνεργαστεί με  Δημοτικά Περιφερειακά Θέατρα. Τι πιστεύετε για τον θεσμό αυτό;

«Υπήρξε μια χρυσή ευκαιρία για να αποκτήσουμε ένα υγιές θεατρικό δίκτυο αποκεντρωμένων πόλων παραγωγής θεατρικού πολιτισμού. Την χάσαμε. Ας τα κλείσουμε για να πεθάνουν με αξιοπρέπεια. Ας πάρουν την ευκαιρία οι Δήμοι σοφότεροι από μια τέτοια αποτυχία. Σας το λέω με θλίψη χωρίς να εξαιρώ τον εαυτό μου. Υπήρξα δυο φορές διευθυντής( 7 χρόνια) και εκπρόσωπος των ΔΗ.ΠΕ. ΘΕ στην επικράτεια πολιτισμού που είχε οργανώσει το υπουργείο Πολιτισμού.»

-  Τι σημαίνει για σας ο Έβρος και τι μνήμες κουβαλάτε ;

«Ο Έβρος είναι το ποτάμι μέσα μας. Όσοι γεννήθηκαν στις όχθες του (διατρέχει όλο τον νομό) έχουν μέσα τους ένα παντοτινό νερό που τους ξεδιψάει και τους γονιμοποιεί. Αυτό το νερό όταν φουσκώνει μέσα σου είναι οι αναμνήσεις από αυτήν τη γη. Ας συνειδητοποιήσουμε κι ας αποδεχτούμε την ιδιαιτερότητά μας. Ίσως καρπίσει και πάλι αυτό το λιβάδι… Θέλω κάποτε να γυρίσω Ελεύθερος…»

................................................................................................................................................................

Δημοσιεύτηκε στον "Βορέα"(τεύχος 44) τον Φεβρουάριο 2009, πριν 15 χρόνια! 

ΣΤΑΥΡΟΣ ΤΣΑΚΙΡΗΣ:

 

«Το θέατρο του μέλλοντός είναι η αρχαία ελληνική τραγωδία…»

 

Συνέντευξη στον Βασίλη Κάργα