Γεώργιος Μόσχος,ο Μακρινός δάσκαλος της χαρακτικής!

Φέτος συμπληρώνονται 25 χρόνια (1990-2015) από τον θάνατο του Γεωργίου Μόσχου,ενός από τους δασκάλους της ελληνικής χαρακτικής με καταγωγή από τη Μάκρη της Αλεξανδρούπολης.Το κείμενο του λογοτέχνη και αντιστασιακού Νίκου Κυτόπουλου είχε συμπεριληφθεί στο αφιέρωμα του "Βορέα" το 2006.Γεώργιος Μόσχος

ΕΝΑΣ ΜΕΓΑΛΟΣ ΜΥΣΤΗΣ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ

Του Νίκου Κυτόπουλου - Λογοτέχνη

Βρίσκουμε τον καλλιτέχνη Μόσχο Γιώργη, στο ατελιέ του, έναν υπόγειο άνετο χώρο του Παγκρατιού, γεμάτο χρώματα και ποίηση. Οι τοίχοι είναι μια ολόκληρη πινακοθήκη με κυρίαρχο στοιχείο τις ξυλογραφίες και το ελληνικό τοπείο.

Εντυπωσιάζει από πρώτη ματιά το έργο σε ποικιλία και ποιότητα. Ζωγραφική, ελαιογραφίες, λαδοπαστέλι, παστέλι, μικτής τεχνικής, χαρακτική, ξυλογραφίες όλες τυπωμένες σε γιαπωνέζικο χαρτί, χαραγμένες σε «όρθιο» ή «πλάγιο» ξύλο. Χαλκογραφίες, κι αυτές σε πολλές μεθόδους: οξυγραφία ή σκαλίδι. Σχέδια με μολύβι, κραγιόνι και ασετόν ή με τυπογραφική μελάνι πάνω σε γιαπωνέζικο χαρτί.

Δεν ξέρει κανείς τι να πρωτοπροσέξει. Όλα ενδιαφέροντα! Αλλά ενδιαφέρουσα πρώτα απ’ όλα η προσωπικότητα του καλλιτέχνη.

Εντυπωσιάζει η ζωτικότητά του. Είναι 75 χρονών ροδαλός, όλος ζωντάνια και δυναμισμό. Αμφιβάλλεις αν πάτησε τα εξήντα. Μας σφίγγει το χέρι εγκάρδια και από τις πρώτες κουβέντες επέρχεται η οικειότητα. Θυμούμαστε την Αλεξανδρούπολη ή μάλλον τη Μάκρη όπου γεννήθηκε. Ο Μόσχος είδε το φως του ουρανού το 1906, όταν βέβαια ακόμα η γη αυτή ήταν σκλαβωμένη. Μαζί του γυρνάμε τους δρόμους της παλιάς Αλεξανδρούπολης, του Δεδέαγατς. Την ξέρει καλά, την παρακολούθησε σ’ όλη την κατοπινή εξέλιξή της. Έχει αποθανατίσει σε κάθε στάση την παλιά Μάκρη. Ανασταίνει στη μνήμη και στους πίνακες μιαν ολόκληρη παλιά εποχή. Ναι, ήταν κάποτε η Αλεξανδρούπολη γραφική με τους ίδιους δρόμους και τις χαμηλές μονοκατοικίες και τα διώροφά της. Τώρα την κατέκτησε κι αυτή το τσιμέντο.

Άλλοι λένε έγινε ωραιότερη, ο καλλιτέχνης αμφιβάλλει και συμφωνούμε μαζί του.

Ολόκληρο το όνομά του, όπως αγαπά να το παρουσιάζει σε ένα δελτίο που κυκλοφόρησε στην «Έκθεση Ζωγραφικής Χαρακτικής και Σχεδίου οργανώθηκε στην Αλεξανδρούπολη με την ευκαιρία των εκατοντάχρονων τον Αύγουστο του 1978, είναι Μόσχος Γιώργος, του Μιχαήλου και της Άρτεμης.

Σπούδασε στην Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών του Πολυτεχνείου Ζωγραφική με τον Παρθένη και Χαρακτική με τον Κεφαλληνό. Πήρε το πτυχίο του το 1935. Για επιμόρφωση πήγε δύο φορές στο Παρίσι και μια στο Λονδίνο (1937 και 1951). Και όλα αυτά με μεγάλες οικονομικές στερήσεις αλλά και μεγάλη θέληση.

Εργάστηκε στην Παπαστράτειο Σχολή σαν καθηγητής Διακοσμητικής 15 χρόνια και στο PIECE COLLEGE και ANATOLIA COLLEGE 22 χρόνια.

Στη μακρόχρονη θητεία του στην τέχνη, επί 44 συναπτά έτη, εργάστηκε σκληρά και δημιούργησε ολόκληρο έργο που έκανε την παρουσία του σε πολλές εκθέσεις σε πολλές πόλεις και χώρες και τιμήθηκε ποικιλοτρόπως.

Πήρε μέρος λόγου χάρη, για νάμαστε σύντομοι, σε 11 Πανελλήνιες εκθέσεις, της Ένωσης «Ελεύθεροι Καλλιτέχνες», της Πανελλήνιας Χαρακτικής 1938, της «στάθμης» και του «           Εργαστηρίου». Ατομικές εκθέσεις οργάνωσε το 1960 στη Θεσσαλονίκη και στην Καβάλα.

Πήρε μέρος σε πολλές εκθέσεις του Εξωτερικού. Σε 12 με επίσημη πρόσκληση και 7 με ιδιωτική πρωτοβουλία. Ανάμεσα σ’ αυτές πρέπει να σημειώσουμε τη Διεθνή Έκθεση του κρασιού το 1937 και την Έκθεση Χαρακτικής στην ίδια πόλη το 1949 τη Διεθνή Έκθεση του Λογκάνο το 1954, την Μπιενάλε Αλεξανδρείας, τις διεθνείς εκθέσεις στη Ζυρίχη, Σαν Πάολο, Σαντιάγκο, Μαρμπόγκη, Λίντς, Βιέννη, και άλλες.

Πήρε Βραβείο Χαρακτικής το 1935, Μετάλλιο στη Διεθνή Έκθεση Παρισιού το 1937 και στην Πανελλήνια το 1948, Πρώτο βραβείο Χαρακτικής στη Μπιέναλε Αλεξάνδρειας. Έργα του κοσμούν Μουσεία, Βιβλιοθήκες των διαφόρων χωρών, όπως είναι το Μουσείο Κόλιτσε και η Βιβλιοθήκη της Βοστόνης. Αλλά και της Εθνικής Πινακοθήκης Αθηνών, Δημοτικές Αθηνών, Θεσσαλονίκης, Ιωαννίνων, Ρόδου κα άλλων δήμων και κρατικών υπηρεσιών.

Για όλη την προσφορά του στις Καλές Τέχνες το Υπουργείο Πολιτισμού του απένειμε τιμητική σύνταξη το 1974.

ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ

ΚΑΙ ΤΕΧΝΗ

Εκείνο όμως που κάνει ιδιαίτερη εντύπωση πέρα από το έργο του το τόσο πλούσιο και δυναμικό είναι η ζωντανή συμμετοχή του στον αγώνα της Αντίστασης. Τραβάει την προσοχή μας ένα μικρό βιβλιαράκι πολυγραφημένο πάνω στο τραπέζι του τα «Ακριτικά», με μια αφιέρωση πολύτιμη που θα ζήλευε ο κάθε ζωντανός της γενιάς μας. «Του Γιώργου Μόσχου ανάμνηση των καιρών της κατοχής. – Άγγελος Σικελιανός, 11-5-1947».

Αυτό το βιβλιαράκι, αυτά τα Ακριτικά, φυλάγεται ευλαβικά από τον καλλιτέχνη του Παγκρατίου. Είναι δημιούργημα του μεγάλου ποιητή μας Άγγελου Σικελιανού μέσα στα μεγάλα εκείνα και πολυτάραχα ηρωικά χρόνια της Εθνικής Αντίστασης. Ήταν από τις πρώτες δυνατές αντιστασιακές φωνές. Το βιβλιαράκι αυτό είναι φωτοτυπημένο. Πρωτοκυκλοφόρησε σε 100 αριθμημένα αντίτυπα, χειρόγραφα και υπογραμμένα από τον ποιητή. Τα κείμενα γραφτήκανε από το χέρι του Μόσχου, στο «Εργαστήρι» τον Απρίλη και τον Μάη του 1942. Οι ξυλογραφίες – 5 τον αριθμό όσο δηλαδή και τα ποιήματα – έγιναν από το ζωγράφο Σπύρο Βάσο. Διαβάζουμε τους τίτλους των ποιημάτων που σ’ όλους κάτι θυμίζουν: Στυγός Όρκος – Άγραφον – Ελληνικός Νεκρόδεισος –Διόνυσος επί λίκνω – Σόλωνος Απόλογος.

Το κειμήλιο της αντίστασης που κρατάει ο Μόσχος στα χέρια του είναι έκδοση Καΐρου 1944. Έχει τις περιπέτειές του. Ταξίδεψε κρυφά το κείμενο στο Κάιρο τυπώθηκε, δηλαδή πρωτοτυπώθηκε και ξανά γύρισε στη βάση του.

Πέρα από τον «Ακρίτα» ο Μόσχος κρατάει στα χέρια του ένα άλλο αντιστασιακό κειμήλιο. Αποθανάτισε σε λαμπρή ξυλογραφία «τα παιδιά του Κάστρου του Υμηττού». Με την επέτειο της απελευθέρωσης της Αθήνας, τώρα που κλείνουν 35 χρόνια, οι μνήμες ζωντανεύουν. Ο Μόσχος λέει με μεγάλη συγκίνηση:

«Τα παιδιά του Κάστρου του Υμηττού ήταν γειτονόπουλά μου, δίπλα μου, 16 χρονώ περίπου το καθένα, και παίζαμε μπροστά στα μάτια μου κάθε μέρα. Τα’ αγαπούσα πάρα πολύ. Στην αντίσταση μπήκανε μ’ όλη τους την ψυχή, σαν παιδιά. Μα η θυσία τους με συγκλόνισε».

Αυτή η θυσία στάθηκε η ζεστή πηγή έμπνευσης στον καλλιτέχνη. Μετά από ένα μήνα έκανε την εμφάνισή της μια λαμπρή ξυλογραφία με τα τρία παιδιά του Κάστρου.

Το έργο αυτό ήταν ένα μνημόσυνο σεμνό. Ο καλλιτέχνης το έβγαλε σε 5 αντίτυπα. Τα πρόσφερε σαν φόρο τιμής στις οικογένειες των ηρωικών νεκρών και κράτησε το ένα για τον εαυτό του!  Έργο, που νοιώθεις δυνατά τον απόηχο της ηρωικής εποχής. Μια ζωντανή άμεση μαρτυρία. Κι αντιλαμβάνεσαι πόσο δεμένο με τη ζωή και την ιστορία του τόπου μας είναι το έργο –αντιστασιακό και μη- του καλλιτέχνη.

Αστράφτουν τα τοπεία του ήλιος και φως και αισιοδοξία. Αδρά και δυναμικά τα πρόσωπα της υπαίθρου. Στις προσωπογραφίες του Μόσχου κυριαρχεί ο αγρότης και ο βοσκός, η πρώτη πηγή της ελληνικής ζωής, όπως λέει. Για να χαράξει του βοσκούς του Ολύμπου ανέβηκε στο βουνό των Θεών τρεις φορές.

Τώρα το έργο που πιάνει όλο το χρόνο του είναι η απόδοση στο ξύλο των 24 μοναστηριών του Αγίου όρους.

Η προτίμησή του; Πρόκειται λέει, για άγνωστα αρχιτεκτονικά μνημεία που θέλει ν’ αποθανατήσει. Του ευχόμαστε δύναμη και υγεία για να ολοκληρώσει το έργο του.