ΜΕ ΦΟΝΤΟ ΤΗΝ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΘΡΑΚΗ ΤΟΥ 1922 Οι ανταποκρίσεις του Έρνεστ Χέμινγουεϊ, η Τερέζα –μια συναρπαστική Ελληνίδα, η υπόσχεση του Φρέντυ Γερμανού στη Μελίνα, ο Μπαζίλ Ζαχάρωφ ένα όνομα θρύλος της Ευρώπης.

ΑΦΙΕΡΩΜΑ

Έρευνα –Επιμέλεια : Σταύρος Παπαθανάκης

Το βιβλίο του Έρνεστ Χέμινγουεϊ «Τα δύσκολα χρόνια» στο πλαίσιο της σειράς «ΤΑ ΑΓΝΩΣΤΑ ΝΟΜΠΕΛ» από τον εκδοτικό οίκο της Θεσσαλονίκης, «ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΣ», ήταν μια ευχάριστη έκπληξη –ανακάλυψη. Δεν ανακάλυπτα προφανώς τον λογοτέχνη, κάτι που είχε συμβεί πολλά χρόνια πριν, κατά τα γυμνασιακά μου χρόνια, αλλά τον δημοσιογράφο που έγινε αυτόπτης μάρτυρας της «σιωπηλής μακάβριας πορείας της Θράκης», έτσι όπως ο ίδιος την χαρακτήριζε και την περιέγραφε σε μια από τις ανταποκρίσεις του στην Καναδική εφημερίδα «ΤΟΡΟΝΤΟ ΣΤΑΡ». Ήταν μια δημιουργική περίοδος ιστορικής και πολιτιστικής αυτογνωσίας, αποτέλεσμα της συμμετοχής στα Θρακικά σωματεία της Αθήνας που έχουν μια τεράστια συμβολή στην ανάδειξη του ιστορικού και πολιτιστικού φορτίου της Θράκης, όταν ακόμη και σήμερα το επίσημο ελληνικό κράτος δεν έχει καταφέρει να προχωρήσει στην έκδοση ενός βιβλίου τοπικής ιστορίας, ώστε αυτό να ενταχθείς την εκπαιδευτική διαδικασία. Να επανέλθουμε, όμως, στον Χέμινγουεϊ που μας άφησε γραπτά λογοτεχνικά τεκμήρια για την πιο οδυνηρή περίοδο της ιστορίας του Θρακικού Ελληνισμού, ο οποίος μετά από χιλιάδες χρόνια έπρεπε να ξεριζωθεί από τις πατρογονικές εστίες του και να πληρώσει ένα βαρύτατο φόρο αίματος και οδύνης χωρίς ακόμη και σήμερα να έχουν αποσαφηνιστεί, στο βαθμό που θα έπρεπε, τα πραγματικά αίτια για την μεγαλύτερη στην ιστορία των Ελλήνων τραγωδία. Είχα εντυπωσιαστεί και δεν μπορούσα να εξηγήσω πως βρέθηκε ο Αμερικανός λογοτέχνης –δημοσιογράφος στην Ανατολική Θράκη. Και από το βιβλίο δεν προέκυπτε καμία εξήγηση γι’ αυτή την απόφασή του.

Η απάντηση ήρθε μια δεκαετία αργότερα. Παρακινούμενος ο επίσης λογοτέχνης –δημοσιογράφος Φρέντυ Γερμανός από τη Μελίνα, «την καλύτερη φίλη που είχε ποτέ στη ζωή του», ήρθε και μας χάρισε ένα λογοτεχνικό δώρο με αφορμή τη ζωή μια συναρπαστικής Ελληνίδας, της Τερέζας Δαμαλά «Πρέπει να γράψεις την ιστορία της», του είχε πει η Μελίνα, για να προσθέσει : «Για μένα είναι απ’ τις συναρπαστικές Ελληνίδες του αιώνα μας. Σκέψου πόσα τόλμησε να κάνει. Σκέψου ότι έσπρωξε τον Χέμινγουεϊ να ’ρθει στην Ελλάδα. Ακόμα και οι αμαρτίες της είχαν μια αγιότητα. Και βέβαια η αγάπη της για τη Θράκη και η ιστορία της με τον Κεμάλ είναι πράγματα που δεν μπορεί να τ’ αψηφάει ένας συγγραφέας».

Στο υστερόγραφο του ιστορικού αυτοβιογραφικού μυθιστορήματός του με τίτλο «Ένα τριαντάφυλλο για την Τερέζα» ο Φρέντυ Γερμανός γράφει:

«Η Τερέζα Δαμαλά είναι υπαρκτό πρόσωπο –βιάζομαι να κάνω αμέσως τη δήλωση αυτή, κυρίως για τον δύσπιστο αναγνώστη, που θ’ αναρωτιέται πως μια τέτοια ιστορία δεν γλίστρησε ποτέ στα επίσημα κατάστιχα της ελληνικής κοινωνίας.

»Δεν είναι η πρώτη φορά. Το ίδιο υπαρκτός ήταν κι ο έρωτας της Πηνελόπης Δέλτα για τον Ίωνα Δραγούμη – μια ιστορία σίγουρα ακόμα πιο συγκλονιστική, τουλάχιστον για την Αθήνα της εποχής. Ούτε κι αυτό όμως πέρασε στα επίσημα κατάστιχα. (‘Όπως κι ένα σωρό άλλα). Ευτυχώς οι συγγραφείς έχουν τα δικά τους κατάστιχα».

Ο Φρέντυ Γερμανός μας εξιστορεί πως έφτασε στην ανασύνθεση των γεγονότων εκείνης της εποχής με φόντο την Ανατολική Θράκη του 1922 μέσα από τη συγκλονιστική ζωή της ηρωίδας του βιβλίου και των άλλων πρωταγωνιστών του, του Έρνεστ Χέμινγουεϊ και του σερ Μπαζίλ Ζαχάρωφ, που είναι η άλλη μυστηριώδη μορφή που επηρέασε καθοριστικά τη ζωή της Τερέζας αλλά και ολόκληρης της Ευρώπης, αφού ήταν ο μεγαλύτερος έμπορος όπλων και ο πλουσιότερος άνθρωπος της Ευρώπης στις αρχές του 20ού αιώνα!

Όλα αυτά τα χρόνια παρακολουθώ τα σχετικά δημοσιεύματα που αφορούν τους ήρωές μας. Η προϊσταμένη της Διεύθυνσης Αρχείων του υπουργείου Εξωτερικών Φωτεινή Τομαή θα δημοσιεύσει ένα άρθρο στο «ΒΗΜΑ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ» για τον Μπαζίλ Ζαχάρωφ. Ο «Ριζοσπάστης» είχε δημοσιεύσει μια κριτική για το βιβλίο του ………., που κυκλοφόρησε για πρώτη φορά πριν 81 χρόνια το 1928, με τίτλο «ΣΕΡ ΜΠΑΖΙΛ ΖΑΧΑΡΩΦ» με πρόλογο του Στέφανου Σκουλούδη, για να ακολουθήσει η επανέκδοσή του το 1992 από τις εκδόσεις «ΣΥΛΛΕΚΤΗΣ». Πληροφορίες για τον Ζαχάρωφ μας δίνει και ο Γεώργιος Λ. Ζαρίφης στο βιβλίο του «ΟΙ ΑΝΑΜΝΗΣΕΙΣ ΜΟΥ –ΕΝΑΣ ΚΟΣΜΟΣ ΠΟΥ ΕΦΥΓΕ -ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ 1800-1920» από τις εκδόσεις «ΤΡΟΧΑΛΙΑ». Ενδιαφέροντα στοιχεία παρατίθενται και στην ιστοσελίδα «Νοητική Αντίστασις» (www.N-A.gr). Εξαιρετικό είναι το ντοκιμαντέρ του Άγγελου Αμπάζογλου με τίτλο «Βασίλης Ζαχάρωφ, ο μυστηριώδης Έλληνας της Ευρώπης», προϊόν πολυετούς έρευνας του σκηνοθέτη, που παρουσιάστηκε το 2005. Η πολύ καλή και αγαπητή συνάδελφος έγραψε στη «ΓΝΩΜΗ» εξαιρετικά ρεπορτάζ για την ιστορία της Τερέζας και μας τα εμπιστεύτηκε για αναδημοσίευση. Το υλικό που συγκέντρωνε όλα αυτά τα χρόνια ακολουθώντας στοιχεία και πληροφορίες από τη ζωή της Τερέζας και άλλων πρωταγωνιστών εκείνης της εποχής, είναι πολύ μεγάλο για να χωρέσει στο υπό έκδοση ιστορικό μυθιστόρημά της, το οποίο το περιμένουμε με ζωηρό και έκδηλο ενδιαφέρον. Η πολύτιμη συνεργάτιδά μας η ζωγράφος-εικονογράφος Ζωή Κυτοπούλου με τη δική της εικαστική ματιά και φροντίδα ήρθε να ενσωματώσει όλα αυτά τα στοιχεία σε ένα ξεχωριστό και ελκυστικό εξώφυλλο που μας εισάγει στην ατμόσφαιρα μιας συνταρακτικής εποχής και στη συναρπαστική ζωή των πρωταγωνιστών της ιστορίας τόσο στο χώρο της μυθοπλασίας όσο και της πραγματικής ιστορικής και πολιτιστική πραγματικότητας.

Τα παρατιθέμενα αποσπάσματα έχουν τον χαρακτήρα ενός φάρου που μας δείχνει και μας φωτίζει το δρόμο της πολύτροπης ανάγνωσης της πολυκύμαντης ιστορίας της Θράκης. Ως μεμονωμένα αποσπάσματα δεν μπορούν να αντικαταστήσουν ή να υποκαταστήσουν τη συνολική πλοκή και την ανάγκη ανάγνωσης των βιβλίων για να αποκομίσουν μια πλήρη αίσθηση και μια ικανοποίηση πνευματική που μας δίνει η ανάγνωση ενός λογοτεχνικού έργου που έρχεται να αναδείξει στιγμές και πλευρές της ιστορίας ενός μοναδικού τόπου και των καταπληκτικών ανθρώπων του.

Αυτή θα είναι η σειρά :

· Οι ανταποκρίσεις του Έρνεστ Χέμινγουεϊ

· Τα αποσπάσματα του Φρέντυ Γερμανού από το βιβλίο του «Τερέζα»

· Τα ρεπορτάζ της Σωτηρίας Μαραγκοζάκη

· Τα αποσπάσματα του Φρέντυ Γερμανού για το σερ Μπαζίλ Ζαχάρωφ

· Ο Γεώργιος Ζαρίφης για το Ζαχάρωφ

· Το δημοσίευμα του «Ριζοσπάστη»

· Το άρθρο της Φωτεινής Τομαή στο «ΒΗΜΑ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ»

· Το ιστολόγιο της «www.N-A.gr»

· Το ντοκιμαντέρ του Άγγελου Αμπάζογλου

Αν η ανάγνωση του αφιερώματός μας γίνει αφορμή να προστρέξετε στις ίδιες πηγές και στα βιβλία, τότε η ικανοποίησή μας θα είναι πολλαπλή και εσείς θα έχετε την ευκαιρία να γνωρίσετε καλύτερα πρόσωπα, συνθήκες και διαδρομές με φόντο την Ανατολική Θράκη που τροφοδοτεί και πυροδοτεί τα συναισθήματά μας και είναι μια πηγή για δημιουργική διαχείριση ενός ταραγμένου παρελθόντος που επηρέασε καθοριστικά τη γεωγραφία και την ταυτότητά της και τη ζωή των ανθρώπων της, που έχουν τη δύναμη να στέκονται όρθιοι μετά από δύσκολες έως τραγικά επώδυνες εμπειρίες και να μπορούν να αντιμετωπίζουν τα τραύματα του παρελθόντος και να αισιοδοξούν τόσο για το μέλλον της Θράκης όσο και για το δικό τους μέσα από το δικό τους σχέδιο ζωής και προοπτικής.

.....................................................................................................................................

Είχε δημοσιευτεί στον "Βορέα"(τεύχος 47) τον Μάιο 2009, πριν 15 χρόνια!