ΕΥΗ ΒΟΥΤΣΙΝΑ
«Ο πολιτισμός του τραπεζιού
στον Βόρειο Έβρο»
Έκδοση, «Βιβλιοθήκη Ορμενίου», 2026
Το βιβλίο «Οψοποιών μαγγανείαι, ήγουν καλογηρική μαγειρική και ζαχαροπλαστική», του Δοσίθεου της Μονής Τατάρνης, βγήκε το 1992 (έκδοση της Μονής).
Αυτό ήταν ένα τελικό κάλεσμα εισόδου της Εύης στον μεγάλο κόσμο με τις μαγγανείες που έπλαθαν οι σοφές γυναίκες της παράδοσης, φτιάχνοντας καθημερινά, φτωχά «φαγάκια». Η ιερότητα και οι τελετουργίες της τροφής.
Αμέσως μετά, φτιάχνει το πρώτο της βιβλίο, «Το Ψωμί», αυτή τη βίβλο για την «αγία καθημερινότητα» της παρασκευής του ψωμιού στο σπίτι (Τροχαλία, 1995).
«Ο οδηγός μαγειρικής δεν κάνει τον μάγειρο, ως ουδέ μία γραμμή τον γεωμέτρην ή εις πλους τον θαλάττιον, για να θυμηθούμε τον Άγιο Γρηγόριο τον Θεολόγο. Η μαγειρική είναι παράδοσις και ταπείνωσις», λέει ο Δοσίθεος.
Αυτή την παράδοση αναζήτησε στα επόμενα 20 χρόνια, χωριό χωριό, γιαγιά γιαγιά, σ’ όλη την Ελλάδα. Και ως σοφή παραμυθού της προφορικής παράδοσης, αφηγήθηκε το θαύμα αυτής της συνάντησης, τα κατέγραψε σε εκατοντάδες παλιές κασέτες, σε χιλιάδες χειρόγραφα με μολύβι, τα έβαλε στα πιο γνωστά γαστρονομικά στέκια της Αθήνας, τα χώρεσε στα επόμενα 20 βιβλία της που πρόλαβε ως τη σιωπή της, 13 χρόνια τώρα.
Και να σήμερα, για να κλείσει ένας κύκλος, από τον Δοσίθεο περνάμε στους σοφούς και παθιασμένους Σιμωνοπετρίτες μοναχούς, τον Ιουστίνο και τον Νήφονα, που αγάπησαν τη δουλειά της και έβγαλαν σε επανέκδοση το βιβλίο.
Εκδότης η «Βιβλιοθήκη Ορμενίου», μια τεράστια ψηφιακή κιβωτός, με δεκάδες χιλιάδες ψηφιακά τεκμήρια (βιβλία, μελέτες, φωτογραφίες, πρόσωπα του Αγιορείτικου παρελθόντος) που επιμελούνται οι ίδιοι. Έτσι κι αλλιώς ο απίστευτος π. Ιουστίνος είναι υπεύθυνος για τη συνολική ψηφιακή παρουσία του Αγίου Όρους. Οι ίδιοι βρήκαν λεφτά για την έκδοση, έβγαλαν έναν μεγάλο αριθμό και το διανέμουν με την αρχή "δωρεάν ελάβετε δωρεάν δότε"!
Μια καλαίσθητη επιμελημένη έκδοση, 350 σελίδων, με σκληρό εξώφυλλο και κουβερτούρα, και ένα τέλειο layout, το ίδιο της πρώτης έκδοσης, που είχε επιμεληθεί η ίδια η Εύη στο τυπογραφείο της Ορεστιάδας.
Είναι η πολύτιμη καταγραφή της μακρόχρονης παραμονής της στον Έβρο και της συνεργασίας της με τις άξιες γυναίκες του «Αγροτουριστικού Συνεταιρισμού Γυναικών Τριγώνου ν. Έβρου», η «Γαία» και της «Ένωσης Συλλόγων Γυναικών ν. Έβρου», την πρόεδρο Ζωή Φραγκούδη και τη Χρυσούλα Ιωαννίδου για να αναφέρω μόνον δύο. Τα καλούδια που παράγουν μπορείτε να τα δείτε στο σάιτ τους, και πιο κάτω σε φωτο:
«Ένα γοητευτικό ταξίδι στις καταχνιές του βόρειου Έβρου». «Όταν ξεκίνησα την εργασία συλλογής του υλικού που περιλαμβάνεται σ’ αυτό το βιβλίο, είχα ήδη επισκεφθεί τον Έβρο (και ολόκληρη τη Θράκη) αμέτρητες φορές. Ταξίδεψα σ’ αυτά τα συγκλονιστικά τοπία, που μοιάζουν με τις ποιητικές εικόνες του Θόδωρου Αγγελόπουλου, δίπλα στα νερά των ποταμών, στις καταχνιές, σ’ αυτή τη σπάνια μυστηριακή αύρα του τόπου.
» Μπήκα σε πολλά σπίτια, μίλησα με ανθρώπους – γυναίκες κυρίως μια και η λαϊκή (ή παραδοσιακή, αν προτιμάτε) μαγειρική είναι γυναικεία τέχνη – κατέγραψα μαρτυρίες, συνταγές, συνήθειες, έφαγα, μαγείρεψα, δοκίμασα χίλια δυο, και για μια ακόμα φορά καταγοητεύτηκα.
» Οι άνθρωποι εδώ είναι ήπιοι, ευγενείς και πονεμένοι, αλλά χωρίς παράπονα. Υποχρεώθηκαν να ξεκινήσουν απ’ την αρχή κάμποσες φορές: προσφυγιά, πόλεμοι και η φτώχεια που επακολουθεί, ο αγώνας για την επιβίωση και η μετανάστευση – η καινούρια προσφυγιά – δοκίμασαν σκληρά τον τόπο»
Το 2008 που εκδόθηκε το βιβλίο από τον Συνεταιρισμό των Γυναικών (δυστυχώς τότε σε μικρό αριθμό, κανένας μας δεν το είχε) είχε τον τίτλο «Η Γαστρονομία αναπόσπαστο κομμάτι του Λαϊκού πολιτισμού». Μπήκε στο πρόγραμμα «Interreg» και σε συνεργασία με τη Βουλγαρία βγήκε το βιβλίο εκεί σε βουλγάρικη μετάφραση. Ο πρόλογος εκείνης της έκδοσης, από τον εθνολόγο – μουσικολόγο Κρουμ Γκεοργίεφ, περιλαμβάνεται επίσης και στην τωρινή.
Υπάρχουν, επίσης, πέραν από τον πρόλογο της Εύης (και την απουσία σημειώματος από την ψυχή της έκδοσης, του σεμνού π. Ιουστίνου), από την πρώτη έκδοση τα προλογικά σημειώματα της «Ένωσης Γυναικών» και του δημοσιογράφου Σταύρου Παπαθανάκη.
Προστέθηκε ένα συναισθηματικό σημείωμα του Σπύρου Λιάκου, από την ομάδα που η Εύη όρισε ως φυσικούς συνεχιστές της, στην εμπόλεμη μαγειρική (τα άλλα είναι απολύτως προσωποπαγή και μοναδικά). Βρίσκονταν μαζί της για έναν περίπου χρόνο, κάθε Κυριακή, σε μια ζωντανή διαδικασία παράδοσης οι πιο γνωστοί σεφ της Αθήνας (Χίλτον, Χύτρα, Αλάτσι, Μπέιζ Γκριλ, Κουζίνα πόβερα). Στο όνομά της δοκίμασαν το δύσκολο πείραμα "Κουκουβάγια" ("εσείς τα κουκουβαγιόπουλα κι εγώ η κουκουβάγια", τους έλεγε...), και πήραν υπεύθυνη την κόρη μας τη Ροδιά...
Υ.Γ. για την προϊστορία της επαφής με τη Θράκη:
Με το «Κέντρο Λαϊκών Δρώμενων», αυτό το θαυμάσιο κέντρο στην Κομοτηνή, με τη διεύθυνση της Μίνας Μαχαιροπούλου, είχα κάνει διάφορες συνεργασίες, από τη μάσκα στις βαλκανικές παραδόσεις μέχρι τη Μεγάλη Ελλάδα των εληνόφωνων της Κάτω Ιταλίας...
Οργανώσαμε μια βραδιά για τις τελετουργίες θανάτου στις λαϊκές παραδόσεις (ψωμάκια, σπερνά, μοιρολόγια...). «Τι ήρθαμε να μαυρίσουμε την ψυχή των ανθρώπων», έλεγε η Εύη...το ίδιο ακριβώς μου είχε πει και η κυρά Σοφία, όταν κάναμε συναυλία με το Πολυφωνικό των Κτισμάτων στη Μασσαλία... "Άργησε φούρνε να καείς"... το ψωμί πάντα αρχέτυπο σε κάθε τελετή… 
Αυτό ολοκληρώθηκε το 1999 με το μεγάλο γαστρονομικό δείπνο της Εύης, έρευνα των παραδόσεων της Θράκης, προετοιμασία, μαγείρεμα για πάνω από χίλιους καλεσμένους, που γεύτηκαν τουλάχιστον 15 διαφορετικά εδέσματα... Εκεί έγινε η συνάντηση της Εύης με τις δυναμικές γυναίκες του Έβρου, μου έλεγε σήμερα τηλεφωνικά η ψυχή της ομάδας και πρόεδρος του Συνεταιρισμού "Γαία", Ζωή Φραγκούδη.
Υ.Γ. 2
Ο π. Ιουστίνος, είχε την καλοσύνη να μου στείλει αρκετά βιβλία, να τα παραλάβω από το Μετόχι της Σιμωνόπετρας, στον Βύρωνα, στη Φορμίωνος. Πήγα και βρέθηκα σε μια κρυμμένη όαση. Ο Νύφων με ενημέρωσε ότι όλα άρχισαν το 1908, όταν όλα εκεί ήσαν βοσκοτόπια και το εξωκλήσι της Αναλήψεως. Η περιοχή ανήκε στην οικογένεια του μεγάλου αρχιμουσικού μας Δημήτρη Μητρόπουλου, που τη δώρισαν στη Σιμωνόπετρα. Ο αδερφός του πατέρα του ήταν μοναχός εκεί, και ο πατέρας του Γιάννης ήταν ισόβιος επίτροπος στο Μετόχι. Στον άλλο λόφο του Βύρωνα, απέναντι, την ίδια ακριβώς εποχή (1909) η οικογένεια Ντάνκαν έχτιζε το αρχαιοελληνικό κέντρο χορού για την Ισαντόρα και τα χειροποίητα υφαντά του αδερφού της Ρεϋμόνδου…
Υ.Γ. 3
Για όποιον ενδιαφέρεται να πάρει το βιβλίο, ας απευθυνθεί στον Συνεταιρισμό Γυναικών «Γαία», στο Σπήλαιο του Έβρου, απ’ όπου διατίθεται, τηλέφωνο 25560 – 51100, καθημερινά τις εργάσιμες ημέρες και ώρες.
https://gaia-evros.gr/epikoinwnia/
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου