Η ανισορροπία στην διαχείριση μεταξύ της προσφοράς και της ζήτησης των αγαθών της φύσης μέσα στον χρόνο, καθαρά από ανθρώπινη αδυναμία ή και ανικανότητα, έχει σαν αποτέλεσμα όλο και μεγαλύτερες ζημιές, όλο και περισσότερες καταστροφές.
Η απειλή
Μάρτιος του 2006, για δεύτερη συνεχόμενη χρονιά ο Νομός Έβρου βιώνει τον τρόμο και τα δεινά των πλημμυρών και παράλληλα αδυναμία και ανοργανωσιά της πολιτείας με τις αρμόδιες υπηρεσίες της να βρουν λύση και να προστατεύσουν την περιουσία των κατοίκων αυτής της τόσο αδικημένης περιοχής.
Πέρυσι τον Φεβρουάριο, τέτοια εποχή, αλήθεια ύστερα από πάρα πολλά χρόνια, η περιοχή γνώρισε την απειλή, στην αρχή και στην συνέχεια την καταστροφή των πλημμυρών. Τότε όλοι οι φορείς, πολιτικοί, παραγωγικοί, κοινωνικοί, αλλά και φυσικά πρόσωπα, κυβερνητικά, υπηρεσιακά, θρησκευτικά, της αυτοδιοίκησης, της τοπικής κοινωνίας, αλλά και της κεντρικής πολιτικής σκηνής, έτρεξαν να τονώσουν το ηθικό, να συμπαρασταθούν στους πληγέντες και να βοηθήσουν με συγκινητικές δηλώσεις, με λόγια αλληλεγγύης, παρηγοριάς και συμπάθειας και πολλές, πάρα πολλές υποσχέσεις. Η κατάσταση παρουσιάσθηκε σαν αναπόφευκτο κακό αφού τέτοιες πρωτοφανείς καταστροφές, θεωρήθηκαν ακραία καιρικά φαινόμενα, που εμφανίζονται μία φορά στα 50 χρόνια, (η τελευταία ήταν το 1956). Τότε ήταν η πρώτη φορά και ήταν εύκολο να πεισθούν οι πάντα καλόπιστοι Εβρίτες αλλά ακόμη και οι πιο δύσπιστοι, ότι το κακό ήταν αναπόφευκτο. Τότε σύμφωνα με τις υποσχέσεις και τις εξαγγελίες των κλιμακίων των επισήμων και αρμοδίων ύστερα από πολύωρες συσκέψεις και συμβούλια μπροστά σε όλα τα αθηναϊκά κανάλια, δίπλα στον πλημμυρισμένο κάμπο του Πυθίου, αλλά και στα πατημένα από νερό σπίτια των Λαβάρων, αμέσως από την επόμενη, που θα απομακρύνονταν τα νερά, θα δίδονταν οι ενδεδειγμένες λύσεις. Θα ερχόταν κλιμάκια από τα αρμόδια υπουργεία, θα συστήνονταν επιτροπές, θα καταρτίζονταν προγράμματα, θα αντιμετωπίζονταν αποτελεσματικά το πρόβλημα, όχι μόνο με αποκατάσταση των ζημιών, αλλά και με ανασυγκρότηση, έτσι ώστε να μην ξανασυμβεί το κακό.
Εφέτος, ένας χρόνος και λίγες ημέρες αργότερα στις 13 Μαρτίου, το έργο ξαναπαίζεται με τους ίδιους πρωταγωνιστές αλλά δυστυχώς και με τα ίδια θύματα. Ο εφιάλτης των πλημμυρών ξαναήρθε, με περισσότερη σφοδρότητα, με μεγαλύτερη απειλή και πολύ φόβο, όχι μόνο για τους δύο ύποπτους θύλακες του Πυθίου και Λαβάρων, αλλά για όλη την παρέβρια ζώνη, από τις Καστανιές και την Ορεστιάδα, το Διδυμότειχο και το Σουφλί και μέχρι το Πέπλο. Πάλι οι ίδιες εικόνες, έτρεξαν οι πολιτικοί, οι υπηρεσιακοί και οι παρατρεχάμενοι παράγοντες στον Έβρο. Πάλι τα αθηναϊκά κανάλια κατασκήνωσαν στα πλημμυρισμένα χωριά και έξω από τις αίθουσες που συσκέφτονταν οι αρμόδιοι. Πάλι ακουστήκαν λόγια συμπάθειας, συμπόνιας και παρηγοριάς προς τους πληγέντες. Πάλι από τα γνωστά πρόσωπα έγινα βαρύγδουπες δηλώσεις. Πάλι οι ίδιες διαδικασίες, γίνανε συσκέψεις επί των συσκέψεων, πάλι δόθηκαν υποσχέσεις.
Οι καταστροφές ανυπολόγιστες, σε αρκετά χωριά το νερό μπήκε στα σπίτια τα οποία εγκαταλείφθηκαν, στάβλοι πλημμύρισαν και 2.500 ζώα πνίγηκαν. Οι ζημιές τεράστιες 170.000 στρ (40.000 στην περιοχή Ορεστιάδας, 35.000 του Διδυμοτείχου, 75.000 του Σουφλίου και 30.000 των Φερρών) βρίσκονται κάτω από το νερό και σε άλλα 130.000 τα χωράφια έχουν σε μεγάλο ποσοστό νεροκρατήματα. Από αυτά τα 70.000 ήταν σπαρμένα με χειμερινές ή πολυετείς καλλιέργειες και καταστράφηκαν, ενώ στα υπόλοιπα θα αργήσει πολύ ή ακόμη και δεν θα καταστεί δυνατή η σπορά ανοιξιάτικων καλλιεργειών. Το αγροτικό εισόδημα που είναι για την περιοχή η πηγή πλούτου και η κινητήριος δύναμη στην αγορά και την τοπική κοινωνία υπολογίζεται να συρρικνωθεί κατά τουλάχιστον 100 εκ. €, (δεν υπολογίζονται οι ζημιές σε σπίτια, ζωικό κεφάλαιο και υποδομές). Πέρα δε από όλα τα οικονομικά μεγέθη το ηθικό των κατοίκων έχει καταρρεύσει και πλανάτε ένα αίσθημα εγκατάλειψης, φυγής και απαισιοδοξίας, το οποίο είναι ότι χειρότερο ιδιαίτερα για την νεολαία, που τόσο ανάγκη την παραμονή τους στα χωριά και στα σπίτια τους την έχει αυτός ο τόπος.
Καλοκαίρι του 1992, μία αναδρομή 15 χρόνια πίσω. Τα νερά στον Έβρο μειώνονται δραματικά, ο ποταμός στερεύει και μέσα στον Ιούλιο μήνα από την θάλασσα με την βοήθεια και των νότιων ανέμων ανεβαίνει το αλμυρό νερό μέχρι το ύψος του Τυχερού. Τρέχουν πάλι οι αρμόδιοι να ενημερωθούν, να συσκεφθούν, να χαράξουν γραμμές και να δώσουν λύσεις. Τελικό αποτέλεσμα το επόμενο καλοκαίρι δεν αργεί να έρθει και το έργο ξαναπαίζεται με τους ίδιους πρωταγωνιστές, αλλά δυστυχώς πάλι με τα ίδια θύματα, τον αγροτικό κόσμο. 180.000 στρ στο Δέλτα του Έβρου και στην παρέβρια ζώνη από Φέρρες μέχρι Τυχερό, σπαρμένα με βαμβάκι, καλαμπόκι, τεύτλα και τριφύλλια δεν μπορούν να ποτισθούν να ωριμάσουν και να δώσουν αξιόλογη παραγωγή. Μείωση εισοδήματος τουλάχιστον κατά 30 εκ €, και απογοήτευση για την ανικανότητα να βρεθεί τρόπος στην σωστή διαχείριση του νερού του Έβρου. Του πολύτιμου αυτού αγαθού, που από πηγή ζωής και ευημερίας μετατρέπεται σε ανάθεμα και κατάρα.
Η αναδρομή.
Ο Έβρος είναι ένα συνηθισμένο ποτάμι, που διασχίζει στο ξεκίνημά του την Βουλγαρία και στην συνέχεια αποτελεί το σύνορο μεταξύ Τουρκίας και Ελλάδας. Το νερό του άφθονο το χειμώνα εάν δεν προλάβαινε να φύγει στην θάλασσα ξεχείλιζε από την κήτη έκανε παράπλευρους βραχίονες και εκτονώνονταν η κατάσταση.
Ενίοτε πλημμύριζε και με τα πλούσια φερτά υλικά εμπλούτιζε τα χωράφια. Το καλοκαίρι έπεφτε η στάθμη αρκετά, όχι όμως μέχρι να στερέψει έθρεφε τα άφθονα ψάρια του και πότιζε με τα τότε μέσα τις καλλιεργούμενες εκτάσεις. Το 1956 έγιναν πολλά έργα, διευθετήθηκε η κήτη, ολοκληρώθηκαν τα αναχώματα, υπερβατό και κύριο προστατευτικό, ορίσθηκαν οι λεκάνες εκτόνωσης, και χαράχθηκαν τα στραγγιστικά κανάλια και για πολλά χρόνια έπαυσε να πλημμυρίζει, να προκαλεί ζημιές και να απειλεί με καταστροφή, δρόμους, γεωτρήσεις και άλλες υποδομές, χωράφια με καλλιέργειες, στάβλους με ζώα, αλλά ακόμη και σπίτια με ανθρώπους.
Από τότε οι επεμβάσεις του ανθρώπου ενάντια της φύσης στην λεκάνη απορροής του ποταμού ήταν πολλές, άστοχες, ανορθόδοξες, χωρίς μελέτη και προγραμματισμό και το κυριότερο χωρίς σεβασμό από τις τεχνικές υπηρεσίες προς την φύση. Η υπεροψία του ανθρώπου, των πάσης φύσεως παραγόντων, αλλά και των τεχνικών υπηρεσιών, τους οδήγησε να πιστέψουν ότι με τα όλο και περισσότερα μέσα, τα μηχανήματα και τον εξοπλισμό, που προσφέρει η βιομηχανία και η υψηλή τεχνολογία, θα μπορούσαν να δαμάσουν ένα ποταμάκι σαν αυτό τον Έβρο, ακόμη και εάν θύμωνε. Οι αρχαίοι μας πρόγονοι για να τον εξευμενίσουν τον αναγόρευσαν σε Θεό, εμείς για να τον ταπεινώσουμε τον ρίξαμε μέσα σε μία περιορισμένη κοίτη, αποξηράναμε τα έλη και τις λίμνες του και τον κλείσαμε μέσα σε στενά αναχώματα.
Η ευθύνη.
Τα ακραία καιρικά φαινόμενα σε καμιά περίπτωση από μόνα τους δεν μπορούν να αποτελέσουν το άλλοθι για αυτό που συνέβη. Βαρύ χειμώνα με πολλά χιόνια και ισχυρές βροχές είχαμε και άλλες χρονιές στο παρελθόν, όπως και θα έχουμε και στο μέλλον. Η φύση έχει τους δικούς της κανόνες, την δικιά της κλίμακα μεγεθών, ακολουθεί μία διακύμανση κλιματολογικών φαινομένων σε ευρεία όρια και δεν λειτουργεί με βολικούς μέσους όρους, στους οποίους δυστυχώς βασίζονται τις περισσότερες φορές οι άνθρωποι. Άλλωστε αυτές οι διακυμάνσεις στο πέρασμα των αιώνων συνέβαλαν τα μέγιστα στην εξέλιξη της ζωής και αφομοιώθηκαν εύκολα και ανώδυνα κάθε φορά από τα οικοσυστήματα.
Οι άστοχες δράσεις και επεμβάσεις, όπως και οι υπεροπτικές ανρθωπογενείς παρεμβάσεις στην λεκάνη του Έβρου, από τις πηγές στην Βουλγαρία μέχρι το Δέλτα και τις εκβολές του ήταν πολλές και δράσανε συσσωρευτικά στην διάρκεια του χρόνου. Απαριθμούνται μερικές :
- Η ληστρική υλοτόμηση των δασών τα τελευταία χρόνια στον βωμό του πρόσχερου κέρδους στην Βουλγαρία με τις ευλογίες του Ελληνικού κράτους, αφού εδώ διοχετεύονταν το υλικό και μάλιστα πέρα από κάθε έλεγχο. Συνοπτικές διαδικασίες στα τελωνεία και τα κομβόι των σαράβαλων Βουλγάρικων φορτηγών, χωρίς ευδιάκριτες σημάνσεις, σκεπάσματα, να διασχίζουν τους δρόμους και να καταλήγουν άγνωστο που. Αλήθεια αντίστοιχης κατάστασης αυτοκίνητα με ελληνικές πινακίδες θα μπορούσαν να κυκλοφορήσουν εδώ ή σε οποιαδήποτε Ευρωπαϊκή χώρα!
- Οι φωτιές-πυρκαγιές τόσο στα δάση όσο και στις καλαμιές με την κάλυψη των υπηρεσιών και το πρόσχημα τις εύκολης καλλιέργειας για την επόμενη χρονιά. Κάθε Σεπτέμβρη όλοι ζούμε από κοντά την εικόνα να καίγονται τεράστιες λοφώδεις εκτάσεις. Πέρα από τις καλλιεργούμενες εκτάσεις καταστρέφεται όλη η βλάστηση στις χέρσες εκτάσεις και στις ρεματιές με αποτέλεσμα την έντονη διάβρωση και την αδυναμία συγκράτηση των νερών της βροχής. Εάν κόβονταν οι επιδοτήσεις σε όσους αγρότες άναβαν φωτιές για να κάψουν την καλαμιά και μαζί καμιά 10.000 στρ θάμνους και ρέματα θα τολμούσε την επόμενη χρονιά να το δοκιμάσει άλλος.
- Οι αποξηράνσεις ελών και η εκχέρσωση λιβαδιών, και διανομή στους ακτήμονες. Στις περισσότερες περιπτώσεις ήταν αίτημα και έγιναν κάτω από την πίεση των τοπικών αρχόντων για να αυξήσουν την πολιτική τους πελατεία ενόψει των εκλογών, δημοτικών ή και των συνεταιρισμών. Η πράξη αυτή σε καμιά περίπτωση δεν ενίσχυσε το αγροτικό εισόδημα αφού οι περισσότερες εκτάσεις γρήγορα εγκαταλειφθήκαν ως άγονες ή οι ιδιοκτήτες τους έφυγαν στα αστικά κέντρα.
- Η επέκταση των καλλιεργειών μέσα στην κοίτη πλημμυρών, περαν αναχώματος με παράλληλη εκτέλεση κάποιων έργων υποδομής (ισοπεδώσεις και γέμισμα ελών, εκριζώσεις δένδρων, διάνοιξη γεωτρήσεων, δρόμων, κλπ, ακόμη και η εγκατάσταση κτηνοτροφικών μονάδων αλλοίωσε την φυσική κατάσταση. Οι παρεμβάσεις αυτές είχαν την άδεια του επίσημου φορέα διαχείρισης της παραπάνω έκτασης!
- Οι παρεμβάσεις στα αποστραγγιστικά κανάλια από του αγρότες για να τα κάνουν καλλιεργήσιμη γή αλλά και από τους καθ’ ύλη αρμόδιους φορείς ΥΕΒ, ΓΟΕΒ για να τα μπαζώσουν και να κάνουν δρόμους είναι μία πραγματικότητα με το αιτιολογικό είναι χρήσιμη γή και αφού σπάνια έχουν νερό, γιατί να αχρηστεύονται σαν κανάλια. Τόσα χρόνια αυτά τα έρημα τα κανάλια κανένας δεν το θεώρησε αναγκαίο όχι μόνο να τα καθαρίσει αλλά και να τα κρατήσει όπως έχουν.
- Η κατασκευή πολυβολείων και άλλων οχειροματικών έργων από το στρατό πάνω και μέσα στα αναχώματα έγιναν λογικά να προστατέψουν από την εχθρική επιβολή την περιοχή και τους κατοίκους για να παραμείνουν στις εστίες τους. Σήμερα με λύπη βλέπουμε ότι από τα σημεία αυτά κατά κανόνα έσπασαν τα αναχώματα. Η απειλή των νερών και η καταστροφή των περιουσιών αν συνεχισθεί και για άλλη χρονιά θα συγκρατήσει τελικά τους κατοίκους στα χωριά τους!
- Τέλος μια σειρά από άλλες επεμβάσεις με την μορφή τεχνικών έργων, στην διευθέτηση, εκτροπή και αλλαγή κοίτης των παραποτάμων του Έβρου, την διάνοιξη δρόμων, την επιχωμάτωση ρεμάτων κλπ αποδείχθηκε ότι δεν ήταν σχεδιασμένες προς την σωστή κατεύθυνση, αφού όχι μόνο δεν συγκράτησαν το νερό, αλλά επέτειναν την εξάπλωση των πλημμυρών και θα δυσκολέψουν την γρήγορη αποκατάσταση.
Ο σεβασμός και η κατανόηση των κανόνων της φύσης από τον άνθρωπο, η πίστη και η θεώρηση ότι αυτός πρέπει να συμμορφωθεί και να συνεργασθεί αρμονικά μπορούν σε πρώτη φάση να αποτρέψουν, στην συνέχεια να προλάβουν τις καταστροφές και σε δεύτερο στάδιο να αμβλύνουν στο ελάχιστο τις συνέπειες.
Η πρόταση
Το ποτάμι διατρέχει 3 χώρες και η Ελλάδα από μόνη της δεν μπορεί να δώσει την σωστή λύση, άλλωστε και η μορφολογία του εδάφους στην ελληνική πλευρά δεν βοηθάει για την εκτέλεση μεγάλων έργων. Η συνεργασία με την Τουρκία και κυρίως την Βουλγαρία είναι απαραίτητη για την διαμόρφωση ενός ολοκληρωμένου διαχειριστικού σχεδίου της λεκάνης απορροής του ποταμού, από τις πηγές μέχρι τις εκβολές.
Αυτή βέβαια η συνεργασία θα μπορούσε και έπρεπε να είχε γίνει εδώ και χρόνια με ελληνική πρωτοβουλία. Η χώρα μας σαν μέλος της ΕΕ θα μπορούσε να αξιοποιήσει σωρεία χρηματοδοτούμενων διασυνοριακών προγραμμάτων με τους γείτονές μας, που είναι υποψήφια προς ένταξη μέλη. Συναντήσεις παραγόντων μεταξύ των τριών χωρών συχνά πυκνά γίνονται, κοινά γραφεία έχουν ανοίξει σε Ορεστιάδα, Ανδριανούπολη, Σβίλεγκραντ, δίκτυα πόλεων και όμορων περιφερειών ακούμε ότι έχουν γίνει, κοινές συναντήσεις τοπικών ηγετών με δηλώσεις σε ΤV και εφημερίδες βλέπουμε τακτικά, εκδηλώσεις πολιτιστικού και κοινωνικού περιεχομένου αναγγέλλονται κάθε τόσο, για τα κουνούπια τρία χρόνια τώρα συνεργάζονται για το μείζον θέμα των πλημμυρών, ή καλύτερα της διαχείρισης των νερών δεν θα έπρεπε να στηθεί μία διαρκής επιτροπή με δεσμευτικό χρονοδιάγραμμα! Να μελετήσει τα όλα δεδομένα της περιοχής. Να μετρήσει την επιφάνεια της λεκάνης απορροής του Έβρου και των μεγάλων παραπόταμων, Άρδα, Τούντζια, Ερυθροπόταμου, Εργίνη. Να καταγραφούν οι βροχοπτώσεις και το μέγιστο ύψος του χιονιού. Να υπολογισθεί η κανονική και η μέγιστη παροχή και να μην μπερδεύονται τα εκατοντάδες κυβικά μέτρα με τα εκατομμύρια κυβικά, που ακούγαμε ότι αφήνουν οι Βούλγαροι. Μήπως μπέρδεψαν το Άρδα με το Νείλο!
Μία απλή προσέγγιση της κατάστασης παρατίθεται παρακάτω, από στοιχεία που εύκολα σήμερα μπορούν να βρεθούν και να επεξεργασθούν. Η απειλή του νερού μπορεί να γίνει σχετικά αντιμετωπίσιμη, με κάποιες διακρατικές συμφωνίες με την Βουλγαρία περισσότερο και λιγότερο με την Τουρκία.
-Το 50% περίπου των νερών του Έβρου κατεβαίνουν από τον Άρδα, ο οποίος μέσα στην Βουλγαρία διαθέτει 3 μεγάλα φράγματα, Άρδα, Κίρτζαλι, Ιβαίλογραντ, τα οποία συνολικά μπορούν να κρατήσουν 1,4 δις κυβικά μέτρα νερό.
-Η λεκάνη του Άρδα καλύπτει μία επιφάνεια 15.000 τετρ χιλ ή 15.000.000 στρ.
- Η Βροχόπτωση στην περιοχή αυτή τους χειμερινούς μήνες δεν ξεπερνά σε ύψος τα 300 mm δηλαδή 300 m³/στρ ή 4,5 δις m³ νερού σε όλη την λεκάνη από τα οποία τα 1,5 δις απορροφάτε ή εξατμίζεται και τα 3 δις απορρέουν.
- Εάν υπάρχει πρόβλεψη από το καλοκαίρι μέχρι τον Οκτώβριο τα φράγματα σχεδόν να αδειάσουν τότε μπορούν άνετα να συγκρατήσουν το 1 δις και να μείνουν για ροή τα 2 δις m³ νερού. Αυτή η ποσότητα νερού θα πρέπει να μοιρασθεί το δυνατόν ισόποσα τις 100 ημέρες του χειμώνα και η παροχή του Άρδα να κυμαίνεται μέσα σε ένα ευρύ εύρος από τα 100 μέχρι και τα 500 m³/δευτερόλεπτο. Γιατί νομίζω όποιος διαπερνάει τον Άρδα πολλές φορές τον βλέπει μέσα στο χειμώνα να είναι την για μία εβδομάδα σχεδόν άδειος και τις επόμενες ημέρες χωρίς καιρικά φαινόμενα να γεμίζει ξαφνικά.
- Το νερό του Άρδα η Βουλγαρία κατά κανόνα το χρησιμοποιεί για παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας και όχι για άρδευση αγρών. Μπορεί να συμφωνηθεί όταν για λόγους ελέγχου των αποθεμάτων νερού να διοχετεύει μεγαλύτερη ποσότητα από αυτήν που είναι οι ενεργειακές της ανάγκες, το κόστος της την ενέργεια που χάνεται να το αναλάβουν οι άλλες δύο χώρες Ελλάδα και Τουρκία που κινδυνεύουν από τις πλημμύρες. Οι καταστροφές στην φύση, οι ζημιές των περιουσιών, η οργή, η αγανάκτηση, και η απόγνωση του κόσμου, η ψυχολογική πίεση και το αίσθημα εγκατάλειψης που για δύο συνεχόμενα χρόνια νοιώθουν οι κάτοικοι του Έβρου μπορεί να ισορροπήσει οποιαδήποτε οικονομική επιβάρυνση. Άλλωστε το επίπεδο, το ήθος, και την εμπιστοσύνη τους προς την πολιτεία αυτοί οι άνθρωποι την δείξανε με το παραπάνω. Ξεκληριστήκαν από τα σπίτια τους, χάσανε περιουσίες, υπέστησαν τρομερές οικονομικές ζημιές, κρατήσανε όμως μία αξιοπρέπεια. Δεν βγήκαν να κλείσουν τους δρόμους, να βάλουν φωτιές και να αποκόψουν την Ελλάδα από τις εισόδους του εξωτερικού, για τα ούρα κάποιου ποδοσφαιριστή, όπως θα θυμόμαστε έγινε σε άλλη περιοχή.
Αυτήν την αξιοπρέπεια και την στάση απαιτούν πλέον να την εκτιμήσει και ανταμείψει το επίσημο κράτος. '
.....................................................................................................................................................
Είχε δημοσιευθεί στον Βορέα(τεύχος 16) τον Σεπτέμβριο 2006, πριν 20 χρόνια!
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου