\
Η έναρξη των εχθροπραξιών στο Ιράν τον Μάρτιο του 2026 δεν αποτελεί απλώς μια ακόμη περιφερειακή σύγκρουση στη Μέση Ανατολή.
Είναι ο «μαύρος κύκνος» που απειλεί να ανατρέψει την εύθραυστη παγκόσμια ισορροπία, θέτοντας τη διεθνή κοινότητα, την Ευρώπη και την Ελλάδα ενώπιον μιας πρωτοφανούς ενεργειακής και εφοδιαστικής δοκιμασίας.
Το «σημείο μηδέν» των Στενών του Ορμούζ
Η στρατηγική σημασία των Στενών του Ορμούζ αναδεικνύεται άλλη μια φορά ως η «αχίλλειος πτέρνα» της παγκόσμιας οικονομίας. Με το 20% της παγκόσμιας ροής πετρελαίου και LNG να βρίσκεται υπό καθεστώς αβεβαιότητας, η αγορά αντέδρασε σπασμωδικά. Η τιμή του βαρελιού που φλερτάρει ήδη με τα $120 δεν είναι απλώς ένας αριθμός, είναι το καύσιμο ενός νέου πληθωριστικού κύκλου που απειλεί να ακυρώσει τις προσπάθειες των κεντρικών τραπεζών για ομαλή προσγείωση της οικονομίας.
Ευρώπη: Η επιστροφή του φάσματος του στασιμοπληθωρισμού
Για την Ευρωζώνη, ο χρονισμός της κρίσης είναι ο χειρότερος δυνατός. Η διακοπή της ροής υγροποιημένου φυσικού αερίου από το Κατάρ πλήττει τον πυρήνα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας. Ήδη, οι προβλέψεις της ΕΚΤ για την ανάπτυξη το 2026 αναθεωρούνται προς τα κάτω, ενώ ο κίνδυνος του στασιμοπληθωρισμού —δηλαδή της οικονομικής στασιμότητας σε συνδυασμό με υψηλές τιμές— είναι πλέον ορατός. Η Ευρώπη καλείται να διαχειριστεί μια κρίση που δεν είναι μόνο ενεργειακή, αλλά και βαθιά κοινωνική, καθώς η αγοραστική δύναμη των πολιτών δοκιμάζεται ξανά.
Η επιστροφή του πληθωριστικού εφιάλτη στην Ελλάδα
Στην εγχώρια οικονομία, οι επιπτώσεις της σύγκρουσης στο Ιράν δεν είναι πλέον θεωρητικά σενάρια, αλλά μια καθημερινή, σκληρή πραγματικότητα. Η πρόσφατη αναθεώρηση του ρυθμού ανάπτυξης κάτω από το 2% από την Τράπεζα της Ελλάδος αποτελεί το πρώτο «καμπανάκι» για την πίεση που δέχεται το ελληνικό ΑΕΠ, καθώς η αβεβαιότητα ανακόπτει την επενδυτική ορμή και την ιδιωτική κατανάλωση.
Η μεγαλύτερη απειλή για την ελληνική οικονομία είναι η βίαιη επανεκκίνηση του πληθωριστικού σπιράλ. Με τις τιμές της ενέργειας να καλπάζουν, ο πληθωρισμός στην Ελλάδα απειλεί να ξεπεράσει και πάλι το 4% εντός του 2026, ανατρέποντας τον σχεδιασμό για σταθεροποίηση των τιμών.
Το φαινόμενο της «μετακύλισης»: η αύξηση στο κόστος του πετρελαίου και του φυσικού αερίου δεν περιορίζεται στους λογαριασμούς κοινής ωφέλειας. Μεταφράζεται άμεσα σε αυξημένο κόστος παραγωγής και μεταφοράς, το οποίο «προσγειώνεται» στα ράφια των σούπερ μάρκετ.
Διάβρωση εισοδήματος: η ακρίβεια στα είδη πρώτης ανάγκης πλήττει δυσανάλογα τα χαμηλά και μεσαία εισοδήματα, λειτουργώντας ως μια άτυπη, οριζόντια φορολογία που συρρικνώνει την αγοραστική δύναμη και απειλεί την κοινωνική συνοχή.
Η άνοδος των καυσίμων λειτουργεί ως «δημοσιονομική τρύπα» για το μέσο νοικοκυριό. Όταν ένα μεγαλύτερο ποσοστό του οικογενειακού προϋπολογισμού δεσμεύεται για βενζίνη και θέρμανση, η κατανάλωση σε άλλους κλάδους (λιανεμπόριο, εστίαση) υποχωρεί. Αυτή η κάμψη της ζήτησης είναι που ανησυχεί το οικονομικό επιτελείο, καθώς η ελληνική ανάπτυξη βασίζεται παραδοσιακά στην εγχώρια κατανάλωση.
Η ελληνική ναυτιλία, ο παγκόσμιος ηγέτης των θαλασσών, βρίσκεται σε μια παράδοξη θέση. Ενώ η ζήτηση για μεταφορές παραμένει, η παράκαμψη των επικίνδυνων ζωνών (όπως τα Στενά του Ορμούζ) και η αποφυγή της Διώρυγας του Σουέζ εκτοξεύουν τα λειτουργικά κόστη (καύσιμα, ασφάλιστρα κινδύνου). Οι καθυστερήσεις στις παραδόσεις και η αλλαγή των δρομολογίων μέσω του Ακρωτηρίου της Καλής Ελπίδας δημιουργούν μια νέα πραγματικότητα «ακριβών μεταφορικών» που επιβαρύνει την τελική τιμή κάθε εισαγόμενου προϊόντος στην Ελλάδα.
Η ανάγκη για ψυχραιμία και στρατηγική
Το μεγάλο ερώτημα για την κυβέρνηση είναι η αντοχή του προϋπολογισμού. Η ανάγκη για νέα «εργαλεία στήριξης» (όπως επιδοτήσεις στην ενέργεια ή στοχευμένα pass) συγκρούεται με την ανάγκη διατήρησης των πρωτογενών πλεονασμάτων.
Πόσο μπορεί να αντέξει η ελληνική οικονομία χωρίς να διαταραχθεί η δημοσιονομική πειθαρχία και η επενδυτική βαθμίδα που κατακτήθηκαν με μεγάλες θυσίες;
Ο κίνδυνος είναι σαφής. Μια υπερβολική δημοσιονομική χαλάρωση για την αναχαίτιση της ακρίβειας θα μπορούσε να στείλει λάθος σήματα στις αγορές, αυξάνοντας το κόστος δανεισμού της χώρας σε μια ήδη ταραγμένη περίοδο.
Ο πόλεμος στο Ιράν δεν είναι μια βραχυπρόθεσμη διαταραχή. Είναι μια υπενθύμιση ότι η ενεργειακή απεξάρτηση και η διαφοροποίηση των εφοδιαστικών αλυσίδων δεν είναι «πολυτέλεια», αλλά όρος επιβίωσης. Αν η σύγκρουση παραταθεί, το 2026 θα μείνει στην ιστορία ως το έτος που η παγκόσμια οικονομία αναγκάστηκε να αλλάξει μοντέλο πλεύσης μέσα σε ένα περιβάλλον απόλυτης γεωπολιτικής αβεβαιότητας.
* Ο Χρήστος Κουπελίδης είναι οικονομολόγος & σύμβουλος Στρατηγικής Ανάπτυξης.
