ΜΕ ΦΟΝΤΟ ΤΗΝ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΘΡΑΚΗ ΤΟΥ 1922-Ο Έρνεστ Χέμινγουεϊ, η Τερέζα της Θράκης και της Αδριανούπολης, ο Φρέντυ Γερμανός, η Μελίνα Μερκούρη και ο μυστηριώδης Έλληνας, ένας θρύλος της Ευρώπης, ο σερ Μπαζίλ Ζαχάροφ

ΑΦΙΕΡΩΜΑ

ΜΕ ΦΟΝΤΟ ΤΗΝ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΘΡΑΚΗ ΤΟΥ 1922

Οι ανταποκρίσεις του Έρνεστ Χέμινγουεϊ, η Τερέζα –μια συναρπαστική Ελληνίδα, η υπόσχεση του Φρέντυ Γερμανού στη Μελίνα, ο Μπαζίλ Ζαχάρωφ ένα όνομα θρύλος της Ευρώπης.

Έρευνα –Επιμέλεια : Σταύρος Παπαθανάκης

Το βιβλίο του Έρνεστ Χέμινγουεϊ «Τα δύσκολα χρόνια» στο πλαίσιο της σειράς «ΤΑ ΑΓΝΩΣΤΑ ΝΟΜΠΕΛ» από τον εκδοτικό οίκο της Θεσσαλονίκης, «ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΣ», ήταν μια ευχάριστη έκπληξη –ανακάλυψη. Δεν ανακάλυπτα προφανώς τον λογοτέχνη, κάτι που είχε συμβεί πολλά χρόνια πριν, κατά τα γυμνασιακά μου χρόνια, αλλά τον δημοσιογράφο που έγινε αυτόπτης μάρτυρας της «σιωπηλής μακάβριας πορείας της Θράκης», έτσι όπως ο ίδιος την χαρακτήριζε και την περιέγραφε σε μια από τις ανταποκρίσεις του στην Καναδική εφημερίδα «ΤΟΡΟΝΤΟ ΣΤΑΡ». Ήταν μια δημιουργική περίοδος ιστορικής και πολιτιστικής αυτογνωσίας, αποτέλεσμα της συμμετοχής στα Θρακικά σωματεία της Αθήνας που έχουν μια τεράστια συμβολή στην ανάδειξη του ιστορικού και πολιτιστικού φορτίου της Θράκης, όταν ακόμη και σήμερα το επίσημο ελληνικό κράτος δεν έχει καταφέρει να προχωρήσει στην έκδοση ενός βιβλίου τοπικής ιστορίας, ώστε αυτό να ενταχθείς την εκπαιδευτική διαδικασία. Να επανέλθουμε, όμως, στον Χέμινγουεϊ που μας άφησε γραπτά λογοτεχνικά τεκμήρια για την πιο οδυνηρή περίοδο της ιστορίας του Θρακικού Ελληνισμού, ο οποίος μετά από χιλιάδες χρόνια έπρεπε να ξεριζωθεί από τις πατρογονικές εστίες του και να πληρώσει ένα βαρύτατο φόρο αίματος και οδύνης χωρίς ακόμη και σήμερα να έχουν αποσαφηνιστεί, στο βαθμό που θα έπρεπε, τα πραγματικά αίτια για την μεγαλύτερη στην ιστορία των Ελλήνων τραγωδία. Είχα εντυπωσιαστεί και δεν μπορούσα να εξηγήσω πως βρέθηκε ο Αμερικανός λογοτέχνης –δημοσιογράφος στην Ανατολική Θράκη. Και από το βιβλίο δεν προέκυπτε καμία εξήγηση γι’ αυτή την απόφασή του.

Η απάντηση ήρθε μια δεκαετία αργότερα. Παρακινούμενος ο επίσης λογοτέχνης –δημοσιογράφος Φρέντυ Γερμανός από τη Μελίνα, «την καλύτερη φίλη που είχε ποτέ στη ζωή του», ήρθε και μας χάρισε ένα λογοτεχνικό δώρο με αφορμή τη ζωή μια συναρπαστικής Ελληνίδας, της Τερέζας Δαμαλά «Πρέπει να γράψεις την ιστορία της», του είχε πει η Μελίνα, για να προσθέσει : «Για μένα είναι απ’ τις συναρπαστικές Ελληνίδες του αιώνα μας. Σκέψου πόσα τόλμησε να κάνει. Σκέψου ότι έσπρωξε τον Χέμινγουεϊ να ’ρθει στην Ελλάδα. Ακόμα και οι αμαρτίες της είχαν μια αγιότητα. Και βέβαια η αγάπη της για τη Θράκη και η ιστορία της με τον Κεμάλ είναι πράγματα που δεν μπορεί να τ’ αψηφάει ένας συγγραφέας».

Στο υστερόγραφο του ιστορικού αυτοβιογραφικού μυθιστορήματός του με τίτλο «Ένα τριαντάφυλλο για την Τερέζα» ο Φρέντυ Γερμανός γράφει:

«Η Τερέζα Δαμαλά είναι υπαρκτό πρόσωπο –βιάζομαι να κάνω αμέσως τη δήλωση αυτή, κυρίως για τον δύσπιστο αναγνώστη, που θ’ αναρωτιέται πως μια τέτοια ιστορία δεν γλίστρησε ποτέ στα επίσημα κατάστιχα της ελληνικής κοινωνίας.

»Δεν είναι η πρώτη φορά. Το ίδιο υπαρκτός ήταν κι ο έρωτας της Πηνελόπης Δέλτα για τον Ίωνα Δραγούμη – μια ιστορία σίγουρα ακόμα πιο συγκλονιστική, τουλάχιστον για την Αθήνα της εποχής. Ούτε κι αυτό όμως πέρασε στα επίσημα κατάστιχα. (‘Όπως κι ένα σωρό άλλα). Ευτυχώς οι συγγραφείς έχουν τα δικά τους κατάστιχα».

Ο Φρέντυ Γερμανός μας εξιστορεί πως έφτασε στην ανασύνθεση των γεγονότων εκείνης της εποχής με φόντο την Ανατολική Θράκη του 1922 μέσα από τη συγκλονιστική ζωή της ηρωίδας του βιβλίου και των άλλων πρωταγωνιστών του, του Έρνεστ Χέμινγουεϊ και του σερ Μπαζίλ Ζαχάρωφ, που είναι η άλλη μυστηριώδη μορφή που επηρέασε καθοριστικά τη ζωή της Τερέζας αλλά και ολόκληρης της Ευρώπης, αφού ήταν ο μεγαλύτερος έμπορος όπλων και ο πλουσιότερος άνθρωπος της Ευρώπης στις αρχές του 20ού αιώνα!

Όλα αυτά τα χρόνια παρακολουθώ τα σχετικά δημοσιεύματα που αφορούν τους ήρωές μας. Η προϊσταμένη της Διεύθυνσης Αρχείων του υπουργείου Εξωτερικών Φωτεινή Τομαή θα δημοσιεύσει ένα άρθρο στο «ΒΗΜΑ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ» για τον Μπαζίλ Ζαχάρωφ. Ο «Ριζοσπάστης» είχε δημοσιεύσει μια κριτική για το βιβλίο του ………., που κυκλοφόρησε για πρώτη φορά πριν 81 χρόνια το 1928, με τίτλο «ΣΕΡ ΜΠΑΖΙΛ ΖΑΧΑΡΩΦ» με πρόλογο του Στέφανου Σκουλούδη, για να ακολουθήσει η επανέκδοσή του το 1992 από τις εκδόσεις «ΣΥΛΛΕΚΤΗΣ». Πληροφορίες για τον Ζαχάρωφ μας δίνει και ο Γεώργιος Λ. Ζαρίφης στο βιβλίο του «ΟΙ ΑΝΑΜΝΗΣΕΙΣ ΜΟΥ –ΕΝΑΣ ΚΟΣΜΟΣ ΠΟΥ ΕΦΥΓΕ -ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ 1800-1920» από τις εκδόσεις «ΤΡΟΧΑΛΙΑ». Ενδιαφέροντα στοιχεία παρατίθενται και στην ιστοσελίδα «Νοητική Αντίστασις» (www.N-A.gr). Εξαιρετικό είναι το ντοκιμαντέρ του Άγγελου Αμπάζογλου με τίτλο «Βασίλης Ζαχάρωφ, ο μυστηριώδης Έλληνας της Ευρώπης», προϊόν πολυετούς έρευνας του σκηνοθέτη, που παρουσιάστηκε το 2005. Η πολύ καλή και αγαπητή συνάδελφος έγραψε στη «ΓΝΩΜΗ» εξαιρετικά ρεπορτάζ για την ιστορία της Τερέζας και μας τα εμπιστεύτηκε για αναδημοσίευση. Το υλικό που συγκέντρωνε όλα αυτά τα χρόνια ακολουθώντας στοιχεία και πληροφορίες από τη ζωή της Τερέζας και άλλων πρωταγωνιστών εκείνης της εποχής, είναι πολύ μεγάλο για να χωρέσει στο υπό έκδοση ιστορικό μυθιστόρημά της, το οποίο το περιμένουμε με ζωηρό και έκδηλο ενδιαφέρον. Η πολύτιμη συνεργάτιδά μας η ζωγράφος-εικονογράφος Ζωή Κυτοπούλου με τη δική της εικαστική ματιά και φροντίδα ήρθε να ενσωματώσει όλα αυτά τα στοιχεία σε ένα ξεχωριστό και ελκυστικό εξώφυλλο που μας εισάγει στην ατμόσφαιρα μιας συνταρακτικής εποχής και στη συναρπαστική ζωή των πρωταγωνιστών της ιστορίας τόσο στο χώρο της μυθοπλασίας όσο και της πραγματικής ιστορικής και πολιτιστική πραγματικότητας.

Τα παρατιθέμενα αποσπάσματα έχουν τον χαρακτήρα ενός φάρου που μας δείχνει και μας φωτίζει το δρόμο της πολύτροπης ανάγνωσης της πολυκύμαντης ιστορίας της Θράκης. Ως μεμονωμένα αποσπάσματα δεν μπορούν να αντικαταστήσουν ή να υποκαταστήσουν τη συνολική πλοκή και την ανάγκη ανάγνωσης των βιβλίων για να αποκομίσουν μια πλήρη αίσθηση και μια ικανοποίηση πνευματική που μας δίνει η ανάγνωση ενός λογοτεχνικού έργου που έρχεται να αναδείξει στιγμές και πλευρές της ιστορίας ενός μοναδικού τόπου και των καταπληκτικών ανθρώπων του.

Αυτή θα είναι η σειρά :

·         Οι ανταποκρίσεις του Έρνεστ Χέμινγουεϊ

·         Τα αποσπάσματα του Φρέντυ Γερμανού από το βιβλίο του «Τερέζα»

·         Τα ρεπορτάζ της Σωτηρίας Μαραγκοζάκη

·         Τα αποσπάσματα του Φρέντυ Γερμανού για το σερ Μπαζίλ Ζαχάρωφ

·         Ο Γεώργιος Ζαρίφης για το Ζαχάρωφ

·         Το δημοσίευμα του «Ριζοσπάστη»

·         Το άρθρο της Φωτεινής Τομαή στο «ΒΗΜΑ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ»

·         Το ιστολόγιο της «www.N-A.gr»

·         Το ντοκιμαντέρ του Άγγελου Αμπάζογλου

Αν η ανάγνωση του αφιερώματός μας γίνει αφορμή να προστρέξετε στις ίδιες πηγές και στα βιβλία, τότε η ικανοποίησή μας θα είναι πολλαπλή και εσείς θα έχετε την ευκαιρία να γνωρίσετε καλύτερα πρόσωπα, συνθήκες και διαδρομές με φόντο την Ανατολική Θράκη που τροφοδοτεί και πυροδοτεί τα συναισθήματά μας και είναι μια πηγή για δημιουργική διαχείριση ενός ταραγμένου παρελθόντος που επηρέασε καθοριστικά τη γεωγραφία και την ταυτότητά της και τη ζωή των ανθρώπων της, που έχουν τη δύναμη να στέκονται όρθιοι μετά από δύσκολες έως τραγικά επώδυνες εμπειρίες και να μπορούν να αντιμετωπίζουν τα τραύματα του παρελθόντος και να αισιοδοξούν τόσο για το μέλλον της Θράκης όσο και για το δικό τους μέσα από το δικό τους σχέδιο ζωής και προοπτικής.

*

*   *

Η λαμπερή θεά των ζωγράφων της Μονμάρτης που αψηφούσε τον μύθο της

Η Σοφία Λασκαρίδου θυμόταν το ταραγμένο πρόσωπο της φίλης της τον Δεκέμβρη του 1921, όταν είχε ξαναπάει στο Παρίσι.

«Φοβάμαι», της είχε πει.

«Μη χάσουμε τη Μικρά Ασία;»

«Μη χάσουμε την Αδριανούπολη».

Τι αρρώστια κι αυτή! Η Σοφία Λασκαρίδου δεν μπορούσε να καταλάβει τη φίλη της. Η λαμπερή  Θεά των ζωγράφων της Μονμάρτης αψηφούσε τον ίδιο της τον Μύθο. Είχε όλο το Παρίσι στα πόδια της κι εκείνη ονειρευόταν να γυρίσει στη Θράκη και να φυτεύει πατάτες!

Είχε βέβαια να τη δει τριάντα χρόνια. Ή μάλλον η Σάρα Μπερνάρ είχε να τη δει τόσο, γιατί η Τερέζα ήταν τότε ακόμα ενός μηνός.

Για πολλά χρόνια η Τερέζα πίστευε πως ήταν γεννημένη στη Θράκη. «Στην Αδριανούπολη», τη διόρθωναν, αλλά εκείνη ξανάλεγε με πείσμα : «Στη Θράκη». Σ’ όλη τη Θράκη!

Η Τερέζα είχε ανθίσει στην Αδριανούπολη μαθαίνοντας ν’ αγαπάει την ήρεμη γη και τους ήρεμους ανθρώπους. Δεν μιλούσε πολύ, αλλά τα γονίδια της παρισινής ζούγκλας που έκρυβε μέσα της την έκαναν να μαντεύει πράγματα που δεν της τα ’χαν πει.

Και τότε ήταν που η Τερέζα το ’χε αποφασίσει. Ως εκείνη την ώρα ήταν σαν να ’βλεπε μια πολεμική ταινία, αλλά ξαφνικά, ακούγοντας τον Χέμινγουεϊ να μιλάει για τη Θράκη, ένιωσε πως έπαιζε κι εκείνη στο έργο.

«Θα έρθω κι εγώ!».

«Τερέζα, σκοτώνονται άνθρωποι εκεί πέρα».

Αλλά τώρα πια τίποτε δεν μπορούσε να τη σταματήσει. Τέλειωνε ο Σεπτέμβρης του 1922 και ίσως μαζί του να τελείωνε η Ελλάδα- τουλάχιστον εκείνη η Ελλάδα που είχε αγαπήσει.

«Θα έρθω κι εγώ … Γεννήθηκα στη Θράκη δεν το ’ξερες; Εκεί πέρα έχω αφήσει την ψυχή μου. Εσύ βέβαια με γνώρισες στο Μιλάνο σαν μια καθωσπρέπει Ελληνίδα … Που ύστερα βέβαια μπορεί να έγινε μια κολασμένη Ευρωπαία – αν υπολογίσουμε όσα έκανα μετά».

»… Δεν μετανιώνω ούτε για μία ώρα της ζωής μου. Έζησα όλα όσα ήθελα να ζήσω –ίσως και λιγότερα! Έζησα! Τώρα ήρθε η ώρα της Θράκης».

*

*   *

ΣΕΡ ΜΠΑΖΙΛ ΖΑΧΑΡΩΦ

Το Παρίσι στα 1919 ήταν διαφορετικό απ’ ό,τι στα 1922 –οι άνθρωποι δεν πίστευαν ακόμα πως είχε τελειώσει ο πόλεμος.

«Οι Γάλλοι δεν πίστεψαν ποτέ ότι κέρδισαν τον πόλεμο», θα έλεγε στην Τερέζα ο σερ Μπαζίλ Ζαχάρωφ, την πρώτη μέρα της στο Παρίσι.

Είχαν συναντηθεί τυχαία στη ρεσεψιόν του Ριτς –εκείνος έφευγε, εκείνη ερχόταν.

Δεν ήταν πολύ διαφορετικός από την τελευταία φορά που τον είχε δει, δηλαδή πριν δυο χρόνια. Είχε πάντα το ίδιο επιβλητικό μούσι και φορούσε πάντα την ίδια λευκή κάσκα που τον έκανε να μοιάζει με κυνηγό της αφρικανικής ζούγκλας. Η φιγούρα ήταν ίσως συμβολική. «Μέσα σε τέσσερα χρόνια ο γραφικός αυτός κυνηγός κεφαλών έγινε ο πλουσιότερος άνθρωπος της Ευρώπης», έγραψε μια εφημερίδα. Μέσα σε τέσσερα χρόνια, δηλαδή τα χρόνια του Μεγάλου Πολέμου. Ο σερ Μπαζίλ είναι ένα καλός υπηρέτης της ζούγκλας», παραδεχόταν η ίδια εφημερίδα. «Δεν σκοτώνει θηρία αλλά ανθρώπους που συμφέρει βέβαια περισσότερο. Κάποια μέρα ίσως μάθουμε ότι αυτός ήταν που έκανε τον Παγκόσμιο Πόλεμο.

Ίσως και να τον είχε κάνει. Δεν θα του κόστιζε τίποτε να πληρώσει τον φονιά του Ροδόλφου της Αυστρίας στα 1914 για να μπορέσει να πουλήσει αργότερα τα καράβια του και τα κανόνια του. Ο σερ Μπαζίλ δεν είχε πολύ στενές σχέσεις με την ηθική.

Όλα αυτά όμως ήταν πολύ μακριά απ’ την Τερέζα που γνώριζε λίγα πράγματα για τις επιχειρήσεις του μεγιστάνα. Για κείνην ήταν ο θείος Μπαζίλ. Δεν ήταν βέβαια ακριβώς θείος της, αλλά έτσι είχε μάθει να τον λέει από τα μακρινά χρόνια της Θράκης. Τον είχε δυο τρεις φορές στην Αδριανούπολη και άλλες τόσες στην Αθήνα –η τελευταία φορά ήταν έναν μήνα πριν απ’ την εξορία της Κορσικής.

Ο σερ Μπαζίλ ήταν φίλος του Βενιζέλου κι αργότερα θα έριχνε κάμποσα εκατομμύρια φράγκα στην εκστρατεία της Μικράς Ασίας. Ακόμα κι η κατάληψη της Σμύρνης, που θα γινόταν σε λίγους μήνες απ’ τον ελληνικό στρατό, θα μπορούσε να υποθέσει κανείς ότι είχε σαν χορηγός της τον σερ Μπαζίλ Ζαχάρωφ.

Όλη η Ευρώπη είχε χορηγό τον σερ Μπαζίλ. Ο Λόυδ Τζωρτζ, ο Άγγλος πρωθυπουργός, του είχε απονείμει το παράσημο της Λεγεώνας της Τιμής. «Δια τας εξαιρέτους υπηρεσίας του» έγραφε η περγαμηνή, εννοώντας, σε απλά γαλλικά, ότι χάρη στα κανόνια του σερ Μπαζίλ οι Γάλλοι θα σταματούσαν τους Γερμανούς έξω απ’ το Παρίσι. Ο ίδιος ο Ζαχάρωφ έλεγε κυνικά :

«Πρώτη φορά ένα παράσημο μου στοίχισε τόσο ακριβά –δέκα τόνους γερμανικό αίμα».

Ύστερα του είχε έρθει η πετριά της Μικράς Ασίας. Τώρα που οι Τούρκοι είχαν διαλυθεί, ήταν ευκαιρία ν’ αρπάξει ο Βενιζέλος όσα μπορούσε. Τη Σμύρνη σίγουρα –ίσως και την Πόλη. Μήπως ο Ζαχάρωφ ήταν χορηγός και της Μεγάλης Ιδέας;

Αυτό βέβαια η Ιστορία δεν θα τολμούσε να το αρθρώσει ποτέ …

*

*   *

ΓΕΩΡΓΙΟΣ Λ. ΖΑΡΙΦΗΣ

ΟΙ ΑΝΑΜΝΗΣΕΙΣ ΜΟΥ

ΕΝΑΣ ΚΟΣΜΟΣ ΠΟΥ ΕΦΥΓΕ

Κωνσταντινούπολη 1800-1920

«Είμαι ο τυχοδιώκτης Ζαχάρωφ»

Η θεία Σοφία Νεγρεπόντη είχε προσλάβει από πολλά χρόνια τη Χαρίκλεια Ζαχάρωφ δασκάλα των παιδιών της. Ήταν αδελφή του περίφημου Sir Basil Zaharoff.

Γι’ αυτόν τον άνθρωπο έχουν γραφεί πολλά πράγματα, αληθινά και φανταστικά. Δοκιμάζω τον πειρασμό να προσφέρω κι εγώ μερικές πληροφορίες.

Πρώτα απ’ όλα ο Ζαχάρωφ δεν λεγόταν Βασίλειος αλλά Ζαχαρίας. Βασίλειος ήταν τ’ όνομα του πατέρα του. Ο τελευταίος ανήκε σε μια νοικοκυρεμένη κι εύπορη οικογένεια της Πόλης. Τίμιος και ευσυνείδητος στις δουλειές του, κέρδιζε αρκετά χρήματα που του επέτρεψαν να δώσει στα τέσσερα παιδιά του την καλύτερη μόρφωση της εποχής. Ο γιος του Ζαχάρωφ σπούδασε στη Ροβέρτειο Σχολή κι είχε συμμαθητή τον θείο Παντελή Σημηριώτη.

Ήλθε ο καιρός να μπει στη δουλειά. Από μικρός έδειξε πως τον τραβούσαν οι επικίνδυνες και κερδοσκοπικές προοπτικές. Βιαζόταν να φτάσει και να φτάσει αμέσως. Η πείρα του όμως δεν ήταν αρκετή και μέσα σε λίγο καιρό έφαγε όλη την περιουσία του πατέρα του και την προίκα των τριών αδελφών του. Απ’ τη μεγάλη του ντροπή, ο Ζαχάρωφ χάθηκε από την Πόλη. Οι γονείς του πέθανα απ’ τον καημό τους και τρία κορίτσια έγιναν δασκάλες για να ζήσουν.

Που και που ακουγόταν το όνομα του Ζαχαρία, αλλά δυστυχώς πάντα μπλεγμένο σε κάποια βρωμοδουλειά. Έπειτα τα ίχνη του ξαναχάνονταν και χρόνια περνούσαν ώσπου να δώσει καινούργιο σημείο ζωής. Ήλθε φορά που οι αδελφές του είχαν απελπισθεί πως θα τον ξανάβλεπαν. Την απελπισία τους δυνάμωνε η είδηση ότι στην Αθήνα σκοτώθηκε ένας διαρρήκτης χωρίς να εξακριβωθεί η ταυτότητά του. Να ήταν άραγε ο Ζαχαρίας; Ζητήθηκε η μεσολάβηση του πατέρα μου. Έγραψε στον Τρικούπη και οι Αρχές έδωσαν την άδεια ν’ ανοιχθεί ο τάφος και να γίνει πραγματογνωμοσύνη. Κάποιος οδοντογιατρός μπόρεσε να βεβαιώσει απ’ την εξέταση των δοντιών του νεκρού ότι δεν επρόκειτο για τον Ζαχαρία Ζαχάρωφ.

Δεν θα εξιστορήσω εδώ τις φάσεις μιας σταδιοδρομίας όπου το αθέμιτο μέσο ήταν κανόνας απαράβατος. Θα δώσω μόνο μερικά κτυπητά επεισόδια: Μια μέρα μαθεύτηκε πως ο Ζαχάρωφ παντρεύεται στο Λονδίνο με μια αριστοκράτισσα Εγγλέζα. Την ώρα του μυστηρίου, όταν έφθασε η στιγμή που παπάς ρωτάει αν έχει κανείς να πει τίποτε εναντίον αυτού του γάμου, κάποιος απ’ τους παριστάμενους αποκαλύπτει πως ο Ζαχάρωφ ήταν ήδη παντρεμένος. Στο άκουσμα αυτό, τρέμοντας τις συνέπειες του νόμου, για τη διγαμία, παρατώντας σύξυλη τη νύφη, ο Ζαχάρωφ το ’σκασε απ’ την  εκκλησία. Σε λίγες μέρες έφευγε λαθραία για την Αμερική, κρυμμένος στην καρβουναποθήκη κάποιου βαποριού.

Στην Αμερική μπαίνει απλός εργάτης σε μια απ’ τις μεγαλύτερες επιχειρήσεις του Νέου Κόσμου. Η εξυπνάδα και η καπατσοσύνη του τον ανέβασαν γρήγορα και τον έφεραν σε επαφή με τους διευθυντές. Μια μέρα ένας απ’ τους ιδιοκτήτες της επιχείρησης του προτείνει να τον κάνει συνεταίρο. Πράγμα εκπληκτικό, ο Ζαχάρωφ αρνείται. Προφασίζεται το παρελθόν του: αυτός που νομίζουν τόσο ικανό άνθρωπο δεν είναι παρά ένας τυχοδιώκτης. Τύψεις ή θεατρινισμός; Το γεγονός είναι ότι ο Αμερικανός έχει γοητευθεί. Επανέλαβε την πρότασή του με μεγαλύτερη επιμονή. Ο Ζαχάρωφ δέχτηκε. Ήταν πια φτασμένος.

Το εξωτερικό του ήταν πραγματικά σαγηνευτικό: ωραίος, επιβλητικός, με ομιλία που σε σκλάβωνε. Ο αδελφός του πατέρα μου Περικλής θαύμαζε ένα βράδυ σ’ ένα ρεστοράν του Παρισιού την αριστοκρατική εμφάνιση ενός αγνώστου γείτονά του και την ευκολία με την οποία μιλούσε διάφορες ξένες γλώσσες με τους συνδαιτυμόνες του. Σε μια στιγμή τον ακούει να λέει μια φράση ελληνική. Δεν βάσταξε πια. Τον πλησιάζει και του λέει:

Είναι πολλή ώρα που σας προσέχω, κύριε, χωρίς να κατορθώσω να μαντέψω ποιος είσθε. Είμαι ο Περικλής Ζαρίφης. Θέλετε να μου κάνετε την τιμή να μου πείτε τ’ όνομά σας;

Ο άγνωστος σηκώθηκε αμέσως και απάντησε εμφατικά!

-Πολύ ευχαρίστως. Είμαι ο τυχοδιώκτης Ζαχάρωφ.

Λίγα χρόνια μετά, οι επιτυχίες του Ζαχάρωφ φθάνουν στο κατακόρυφο : βασιλιάδες τον δέχονται στα παλάτια τους και του μοιράζουν μεγαλόσταυρους. Ταξιδεύει πάντα με ειδικά τραίνα. Στο τέλος παντρεύεται με νόμιμο γάμο μια εξαδέλφη του Βασιλέως της Ισπανίας, την χήρα του Δουκός de Machena, με την οποία συνδεόταν από χρόνια πολλά. Τι ειρωνεία όμως και τι ταπείνωση για τον Ζαχάρωφ: η γυναίκα αυτή που συνέδεσε τη ζωή της μαζί του, δεν δέχθηκε ποτέ να φέρει τ’ όνομά του. Επειδή με τον καινούργιο γάμο της έχανε τον παλιό της τίτλο, ζήτησε απ’ τον Βασιλέα της Ισπανίας έναν καινούργιο και ονομάσθηκε duchesse de Villa Eranca.

Μια μέρα στο Παρίσι προγευμάτιζα στου Ζαχάρωφ. Στο τραπέζι ήταν και οι τρεις αδελφές του. Το σερβίτσιο όλο ήταν από ατόφιο μάλαμα. Πρώτη και μόνη φορά στη ζωή μου έτρωγα σε τέτοια πιάτα. Μας πρόσφεραν πεπόνι, πράγμα σπάνιο γιατί βρισκόμαστε στην καρδιά του χειμώνα. Μόλις το δοκίμασα, γύρισα προς τον οικοδεσπότη.

-Κύριε Ζαχάρωφ, του λέω, το πεπόνι σας είναι έκτακτο.

-Σπίτι μου, απαντάει απότομα, το πεπόνι είναι πάντα έκτακτο. Έχω δώσει διαταγή ν’ αγοράζεται πεπόνι κάθε μέρα και να είναι πάντα καλό.

Γυρίζοντας προς τον υπηρέτη, ο νεόπλουτος πρόσθεσε:

-Ως πόσο έτυχε να πληρώσετε για ένα πεπόνι;

-Τον Φεβρουάριο πολύ συχνά το πληρώσαμε προς φράγκα τόσο …

Η στιχομυθία αυτή μου ’φερε στη μνήμη κάτι παρόμοιες φράσεις ενός τραπεζίτη των Αθηνών που συνήθιζε να λέει στους καλεσμένους του :

-Πιές απ’ αυτό το κρασί, αμφιβάλλω αν θα ’χεις ξαναπιεί τόσο ωραίο, ή πάρε φασιανό, είμαι βέβαιος πως ποτέ δεν θα ’χεις ξαναφάει.

*

*   *

Σερ Μπαζίλ Ζαχάρωφ

Μοιάζει με παραμύθι, αλλά δεν είναι.

Μοιάζει με κινηματογραφική ταινία, αλλά στην ουσία

πρόκειται για μια αληθινή … ελληνική ιστορία

«Ό,τι και να πει κανείς για αυτή τη σχεδόν μυθιστορηματική μορφή είναι λίγο. Μέσα από τις σελίδες του βιβλίου γνωρίζουμε όχι μόνον τον απίστευτο κεντρικό ήρωα αλλά και τους χώρους που έζησε. Τη Μικρά Ασία, την Αθήνα, την Αγγλία, όλη την Ευρώπη και να σταθεί για λίγο στο τέλος του αινιγματικού μεγιστάνα στο Μονακό. Και έχει πολύ ενδιαφέρον αυτή η συναρπαστική, σχεδόν εξωπραγματική ιστορία, όχι μόνο γιατί αυτός ο άνθρωπος ήταν ένα εντελώς διαφορετικός από όλους τους άλλους που έμμεσα ή άμεσα έτυχε να γνωρίσουμε. Και ακόμη επειδή η ζωή του, πάντα καλυμμένη με ένα πέπλο μυστηρίου, ήταν συνυφασμένη με την ιστορία όλης της γηραιάς ηπείρου εκείνης της εποχής. Τι άφησε πίσω του; Τίποτε άλλο από ένα θρύλο, από ένα άλυτο αίνιγμα και από ένα παράδειγμα ενός και μοναδικού έρωτα, στον οποίο έμεινε πιστό μέχρι το τέλος».

"Ριζοσπάστης", Κυριακή, 2 Ιουλίου 2000

*

*   *

του Ιγνάτιου
Αιολική Γη
«ΝΟΗΤΙΚΗ ΑΝΤΙΣΤΑΣΙΣ»
www.N-A.gr
Sir Basil Zaharoff: Ο Ωνάσης + Μποδοσάκης στον κύβο των 200 τελευταίων χρόνων

Ο Ζαχάρωφ έφυγε με ψεύτικο όνομα για την Αθήνα και μετά στην Αγγλία, όπου τις παραμονές του Ρωσοτουρκικού πολέμου (1877-1878) άρχισε να ασχολείται με το εμπόριο όπλων. Χρημάτισε αντιπρόσωπος των εταιρειών Nordenfeldt και μετέπειτα της Maxim (!888-90) και στην συνέχεια κύριος μέτοχος των εταιρειών Vickers Armstrong (1897-1922).

ΣΥΣΤΗΜΑ ΖΑΧΑΡΩΦ

Από αυτή την θέση πλέον ο Ζαχάρωφ διέπρεψε παγκοσμίως δεν υπήρξε πόλεμος που να μην τον αντιληφθεί εγκαίρως, και να μη γίνει προμηθευτής οπλικών συστημάτων σε ένα τουλάχιστον των εμπολέμων, μερικές φορές δε και των δύο. Έτσι ήταν ο κύριος προμηθευτής όπλων στους Βαλκανικούς πολέμους, τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, τον πόλεμο των Μπόερς και τον Ισπανοαμερικάνικο πόλεμο και γενικά σε όποια σύγκρουση γίνηκε στον πλανήτη υπήρξε ο κατ’ εξοχήν προμηθευτής όπλων.

Εφάρμοσε δε μια αποτελεσματικότατη μέθοδο πώλησης η οποία μέχρι σήμερα εφαρμόζεται σαν μέθοδος πώλησης στον εν λόγω κλάδο, ονομάστηκε δε «σύστημα Ζαχάρωφ». Αυτή εν ολίγοις περιλάμβανε : Μεθόδους προπαγάνδας, πληροφοριών, διαφθοράς, και μοχλούς πίεσης σε Κυβερνητικούς και διπλωματικούς κύκλους και λοιπά μέσα.

ΔΙΑΚΡΙΣΕΙΣ
Αυτός ο ιδεολόγος του μεταπρατισμού, τα φτωχόπαιδο των Μούγλων της Μ Ασίας, ήταν σεβαστός στην παγκόσμια σκακιέρα και επηρέασε το Παγκόσμιο γίγνεσθαι καθοριστικά. Του δόθηκαν πάμπολλα προσωνύμια όπως: «Έμπορος θανάτου», «Ο Μυστηριώδης άνθρωπος της Ευρώπης», «Βασιλιάς της πολεμικής Βιομηχανίας», «Ο χρυσός Έλληνας» κλπ.

Το επιχειρηματικό δαιμόνιο της Ελληνικής φυλής το προσκύνησαν οι ισχυροί του κόσμου, 298 παράσημα ήταν η συγκομιδή του από την διεθνή ενασχόληση του. Στον Α Παγκόσμιο Πόλεμο είχε την θέση του ανεπίσημου συμβούλου του Βρετανού πρωθυπουργού Λόυντ, το 1918 τιμήθηκε από τον Βασιλιά της Αγγλίας Γεώργιο Ε με το Μεγαλόσταυρο του Λουτρού και το 1919 με τον τίτλο του SIR, Η Ελλάδα  του έδωσε το Μεγαλόσταυρο του σωτήρος. Βέβαια ένας τέτοιος άντρας δεν είχε μόνο διακρίσεις αλλά και επικρίσεις. Αυτόν τον εν δυνάμει αντίπαλο του βιομηχανικού κολοσσού των Κρουπ, τον οποίο κατατρόπωσε στον συσχετισμό των δυνάμεων που έγινε κατά τον Α Παγκόσμιο πόλεμο, τον κατηγόρησαν ότι πουλούσε ταυτόχρονα σε όλους τους εμπολέμους, έτσι ενώ έδινε στην Ελλάδα ένα υπερσύχρονο υποβρύχιο τύπου NORDENFELT, πουλούσε και στον Σουλτάνο δύο όμοια υποβρύχια ( Η Τουρκία την εποχή αυτή πλήρωνε όσο - όσο προκειμένου να εξουδετερώσει το πλεονέκτημα της Ελλάδος). Αλλά αυτά είναι μέσα στο εμπορικό παιχνίδι, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι ο Σερ Βασίλ ήταν έμπορος όπλων και όποιος πλήρωνε, αυτός είχε υποχρέωση να του πουλά.

*

*   *

Βασίλης Ζαχάρωφ, ο μυστηριώδης Έλληνας της Ευρώπης / Άγγελος Αμπάζογλου

Η ταινία επικεντρώνεται στο εμπόριο όπλων στην αρχή του 20ου αιώνα, μέσα από την εκπληκτική ιστορία του ελληνικής καταγωγής «βασιλιά της πολεμικής βιομηχανίας», σερ Μπάζιλ Ζαχάρωφ. Τα συμφέροντα του Ζαχάρωφ επεκτάθηκαν σε τράπεζες, πετρέλαια, Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης και, μετά τον Α’ παγκόσμιο πόλεμο, θεωρήθηκε ο πλουσιότερος άνθρωπος του κόσμου. Το σύστημα πώλησης όπλων που δημιούργησε, γνωστό ως «σύστημα Ζαχάρωφ», αποτελεί το επικρατέστερο σύστημα μέχρι σήμερα. Βασίζεται στη διαφθορά, στην προπαγάνδα και σε ένα εκτεταμένο δίκτυο πληροφοριών, σε κυβερνητικούς και διπλωματικούς κύκλους. Οθωμανός υπήκοος, έλληνας υπήκοος, άγγλος υπήκοος, γάλλος υπήκοος, ο σερ Μπάζιλ Ζαχάρωφ παρασημοφορήθηκε 298 φόρες για την ειρηνιστική του δράση. Στο τέλος της ζωής του, παντρεύτηκε μια εξαδέλφη του βασιλιά της Ισπανίας και πέθανε στο Μόντε Κάρλο, όπου το καζίνο ήταν επίσης ιδιοκτησία του.

.................................................................................................................................................

Το παραπάνω αφιέρωμα δημοσιεύτηκε στο περιοδικό "ΒΟΡΕΑΣ"(τεύχος 47) τον Μάιο 2009, πριν δέκα χρόνια.