Εκατό χρόνια(1920-2020) από το θάνατο τουΒίλχελμ Βουντ, "του Γερμανού φυσιολόγου, φιλόσοφου και και ψυχολόγου, που είναι ο ιδρυτής της ψυχολογίας ως ανεξάρτητης, πειραματικής επιστήμης, και ο πρώτος στην ιστορία της ψυχολογίας που μπορεί να ονομαστεί ψυχολόγος"

 

 

«Βίλχελμ Βουντ(1839-1920), Γερμανός φυσιολόγος, φιλόσοφος και ψυχολόγος. Είναι ο ιδρυτής της ψυχολογίας ως ανεξάρτητης, πειραματικής επιστήμης, και ο πρώτος στην ιστορία της ψυχολογίας, που μπορεί να ονομαστεί ψυχολόγος. Γιος λουθηρανού πάστορα ο Βουντ άρχισε σπουδές ιατρικής(το 1851) στο Πανεπιστήμιο του Τύμπινγκεν, αλλά σύντομα πήρε την απόφαση να γίνει φυσιολόγος(1852) στο Πανεπιστήμιο της Χαϊδελβέργης, όπου θα μπορούσε παράλληλα με την ιατρική να κάνει έρευνες πάνω στη φυσιολογία. Το 1836 παρακολούθησε στο Βερολίνο τα μαθήματα του Γιοχάνες Πέτερ Μύλλερ, του μεγαλύτερου φυσιολόγου της εποχής εκείνης. Την ίδια χρονιά αναγορεύτηκε διδάκτορας της Ιατρικής της Χαϊδελβέργης και την επομένη(1857) διορίστηκε βοηθός στην έδρα της Φυσιολογίας του πανεπιστημίου της πόλης αυτής, θέση που διατήρησε ως το 1864. Στο διάστημα αυτό δημοσίευσε πολλές φυσιολογικές μελέτες. Το 1874 διορίστηκε καθηγητής της Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο της Ζυρίχης και τον επόμενο χρόνο(1875) πήρε την έδρα της Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο της Λειψίας, όπυ δίδαξε ως το 1917.

»Στη Λειψία ο Βουντ ίδρυσε(1879) το πρώτο ψυχολογικό εργαστήριο στον κόσμο, που πολύ γρήγορα αναδείχτηκε σε φημισμένο κέντρο άσκησης ψυχολόγων στη «νέα ψυχολογία». Ανάμεσα στους μαθητές του συγκαταλέγονται τα σπουδαιότερα στην ιστορία της πειραματικής ψυχολογίας, όπως οι Τζαίημς Μακ Κην Κατέλλ, Όσβαλντ Κύλπε, Γκράνβιλλ Όσβαλντ Χολλ, Έντουαρντ Τίτσενερ, κ.ά. που επηρεάστηκαν από την πειραματική μεθοδολογία και τις γενικότερες ιδέες του Βουντ.

»Χρησιμοποιώντας ασκημένους παρατηρητές που ασκούσαν ενδοσκόπηση, παρατηρούσαν δηλαδή και ανέφεραν τις εμπειρίες τους από διάφορους οπτικούς ή ακουστικούς ερεθισμούς που δέχονταν, ο Βουντ συγκέντρωσε δεδομένα γύρω από τη λειτουργία των αισθήσεων, την αντίληψη των χρωμάτων, τις οπτικές πλάνες, την περιφερειακή όραση, τα αρνητικά μετεικάσματα, την αντίληψη ήχων, κ.ά. Μελέτησε επίσης το χρόνο αντίδρασης, την προσοχή και τα συναισθήματα. Για να μπορεί να δημοσιεύει τις μελέτες του άρχισε να εκδίδει το 1881 το περιοδικό Philosophische Studien, το οποίο, παρά τον τίτλο του, είχε ως προορισμό να φέρνει στο φως της δημοσιότητας τις έρευνες της πειραματικής ψυχολογίας.

»Οι θεωρητικές απόψεις του Βουντ παρουσιάζουν με το πέρασμα του χρόνου μια εξέλιξη που κατέληξε σε ουσιαστική αλλαγή. Γενικά, γι αυτόν η ψυχολογία είναι η επιστήμη της εμπειρίας, και αντικείμενο της είναι η άμεση και όχι η έμμεση εμπειρία, το πώς δηλαδή φαίνονται τα πράγματα και όχι το πώς είναι πραγματικά. Περιεχόμενο της συνείδησης είναι οι άμεσες εμπειρίες των χρωμάτων, των ήχων, των οσμών κτλ και τα ποικίλα ευχάριστα ή δυσάρεστα συναισθήματα. Σκοπός του ψυχολόγου είναι η ανάλυση της συνειδητής εμπειρίας στα στοιχεία της, ο καθορισμός του τρόπου σύνθεσης τους και η ανακάλυψη των νόμων που διέπουν τη σύνθεση αυτή, όπως το έργο του χημικού είναι η ανάλυση του υλικού κόσμου στα στοιχεία του και η ανεύρεση των νόμων που ορίζουν τη σύνθεση τους.

»Κατά το Βουντ, μέθοδος της ψυχολογίας πρέπει να είναι η πειραματική μέθοδος. Τα ψυχικά φαινόμενα πρέπει να εξετάζονται με την εσωπαρατήρηση ή ενδοσκόπηση των υποκειμένων μετά από αυστηρό έλεγχο των συνθηκών πρέπει δηλαδή να ελέγχονται οι μεταβολές των ερεθισμών, για να είναι δυνατό να διαπιστωθεί κατά πόσο προκαλούν αντίστοιχες μεταβολές στη συνειδητή εμπειρία των ατόμων. Οι απόψεις του μεταφυτεύτηκαν στην Αμερική από τον αξιόλογο μαθητή του Τίτσενερ, ο οποίος τις διατύπωσε το 1896 με μικρές αλλαγές σε μια συστηματική θεωρία, τη «Δομική ψυχολογία»(Structuralism).

»Τα κυριότερα ψυχολογικά έργα του Βουντ, που αναδημοσιεύτηκαν σε πολλές αναθεωρημένες εκδόσεις, είναι: «Συμβολές στη θεωρία της δια των αισθήσεων αντίληψης»(Beitraege zur Theorie der Sinneswahrnehmung), που δημοσιεύτηκε τμηματικά από το 1858 ως το 1862. Σ΄αυτό το βιβλίο, που αποτελεί το πρώτο κείμενο της πειραματικής ψυχολογίας, ο Βουντ διατύπωσε τη θέση ότι η ψυχολογία, πριν εξετάσει τα μεταφυσικά προβλήματα θα πρέπει να κατανοήσει τις απλές εμπειρίες, και αυτό μπορεί να γίνει με τις μεθόδους της φυσιολογίας. «Βασικές έννοιες της φυσιολογικής ψυχολογίας»(Grundzuege der physiologischen Psychologie). Το βιβλίο αυτό, που το πρώτο του τμήμα δημοσιεύτηκε το 1873 και το δεύτερο το 1874, θεωρείται παρά τον τίτλο του, το πρώτο συστηματικό εγχειρίδιο της επιστημονικής ψυχολογίας. «Παραδόσεις για την ψυχή των ανθρώπων και των ζώων»(Vorlesungen ueber Menschen-und Tierseele”, 1863), “Επιτομή της Ψυχολογίας»(Grundriss der Psychologie, 1896)) και «Εισαγωγή στην Ψυχολογία»(Einfuehrung in die Psychologie,1911).

»Ο Βουντ εξέδωσε επίσης στη δεκαετία του 1880 τα φιλοσοφικά έργα: «Λογική»(Logik, 2 t., 1880-1881), «Ηθική»(Ethik, 1863» και «Σύστημα Φιλοσοφίας»(System der Philosophie, 1889). Και τα βιβλία αυτά αναδημοσιεύτηκαν σε αναθεωρημένες εκδόσεις. Εξάλλου μεταξύ των ετών 1900-1920 δημοσίευσε το δεκάτομο μνημειώδες έργο του για την εθνοψυχολογία με τίτλο «Ψυχολογία των Λαών»(Voelkerpsychologie).

Μ. ΜΑΝΙΟΥ-ΒΑΚΑΛΗ

Καθηγήτρια Φιλοσοφικής Σχολής

Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης

ΠΗΓΗ: ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΛΕΞΙΚΟ ΕΚΔΟΤΙΚΗΣ ΑΘΗΝΩΝ