ΠΟΤΕ ΘΑ ΓΙΝΕΙ ΕΠΙΣΚΕΨΙΜΟΣ ΟΡΓΑΝΩΜΕΝΟΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ ΤΟ ΚΑΣΤΡΟ ΤΩΝ ΚΑΝΤΑΚΟΥΖΗΝΩΝ ΣΤΟ ΠΥΘΙΟ ΔΙΔΥΜΟΤΕΙΧΟΥ;

 ΠΥΘΙΟ : ΤΟ ΚΑΣΤΡΟ  ΤΩΝ ΚΑΝΤΑΚΟΥΖΗΝΩΝ

 

Με την ευθύνη της 12^ης Εφορίας Βυζαντινών Αρχαιοτήτων βρίσκονται εδώ και χρόνια – σε εξέλιξη οι εργασίες αποκατάστασης και ανάδειξης του μοναδικού αυτού αρχιτεκτονικού μνημείου. Οι εκκλησίες για τη σωτηρία του ανήκουν στο παρελθόν. Τότε, πράγματι η αγωνία των κατοίκων συμβάδιζε με την εικόνα εγκατάλειψης και κατάρρευσης του αρχιτεκτονικού μνημείου. Ήταν ένας κίνδυνος υπαρκτός. Μια εφιαλτική, τραγική εξέλιξη μοιραία για το ίδιο το αρχιτεκτονικό μνημείο και μια απώλεια ή καλύτερα καταστροφή ενός σημαντικού ιστορικού μνημείου που αιώνες τώρα στέχει αγέρωχο στην κοιλάδα του Έβρου, να παρακολουθεί βουβό, σιωπηλό και ερημωμένο τις συγκλονιστικές εξελίξεις που έμελλε να συνταράξουν την περιοχή και να σηματοδοτήσουν τη μελλοντική πορεία των λαών της Βαλκανικής. Άλλωστε το ίδιο είναι σύμβολο μιας ταραγμένης εποχής εμφύλιων αλληλοσπαραγμών και διαμαχών που θα απέβαιναν μοιραίες για τη χιλιόχρονη αυτοκρατορία.

 

Λίγα ήταν τα χρόνια από την κατασκευή του, όταν έπεσε στα χέρια των Οθωμανών. Η κατασκευή του κάστρου τοποθετείται στο πρώτο τέταρτο του 14^ου αιώνα περί το 1320. το 1360 οι Οθωμανοί κυριεύουν το Διδυμότειχο. Από το 1360 ως το 1362 πέφτουν διαδοχικά στα χέρια τους το κάστρο του Πυθίου και η Αδριανούπολη. Και ο κλοιός γύρω από τη Βασιλεύουσα αρχίζει να γίνεται ασφυκτικός, για να κορυφωθεί με την άλωσή της το 1453.

Στους 6 περίπου αιώνες οι Οθωμανοί θα το σεβαστούν. Οι περισσότερες καταστροφές θα επισυμβούν λόγω της οικοδομικής δραστηριότητας σε διάφορες ιστορικές περιόδους, όταν οι κάτοικοι θα αφαιρούν πέτρες είτε από τα τείχη είτε από τους πύργους του κτιριακού συγκροτήματος. Η σημαντικότερη καταστροφή θα γίνει στις αρχές του αιώνα, όταν η Γαλλική Εταιρεία Σιδηροδρόμων για την κατασκευή της σιδηροδρομικής γραμμής θα «κόψει» μέρος του λόφου και θα προκαλέσει ζημιές στα οχυρωματικά τείχη.

Για πρώτη φορά θα εκδηλωθεί το ενδιαφέρον για το μνημείο το 1974 και εκείνη τη χρονιά για πρώτη φορά θα βρεθούν στην περιοχή οι αδελφοί Δημήτρης και Μανώλης Καρρές και ο αρχαιολόγος Κωνσταντίνος Τσουρής. Το πρόγραμμα θα λήξει άδοξα δύο ημέρες μετά την άφιξή τους, αφού κηρύσσεται γενική επιστράτευση.

Οι πρώτες εργασίες θα γίνουν τελικώς από την ίδια ομάδα το 1977 με 1978. θα γίνουν οι επείγουσες υποστυλώσεις και αντιστηρίξεις με ξυλοδεσιές και συρματόσχοινα που θα δώσουν στο μνημείο άλλα 20 χρόνια ζωής και αναμονής.

Σημαντικό, ωστόσο, είναι το γεγονός ότι το μνημείο δεν υφίσταται άλλη ζημιά. Τότε, είναι που γίνονται από τον Μανώλη Κορρέ, καθηγητή στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο  (Ε.Μ.Π.) σήμερα, οι μετρήσεις, οι οποίες είναι απαραίτητες για τη σύνταξη της μελέτης αποκατάστασης του κάστρου. Αυτή τη μελέτη είναι που θα εγκρίνει το αρμόδιο Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο (Κ.Α.Σ.).

Είκοσι, σχεδόν, χρόνια μετά  η ίδια ομάδα δίνει τη μάχη της αποκατάστασής του. Ο Δημήτρης Κορρές, αρχιτέκτων – μηχανικός διεθνούς κύρους και αναγνώρισης, γνωστός και σε ένα ευρύτερο κοινό, αφού είναι μνημειώδεις οι μετακινήσεις κτιρίων που έχει πραγματοποιήσει στη χώρα μας, με χαρακτηριστικότερα παραδείγματα τις μετακινήσεις της εκκλησίας των Αποστόλων στα Σπάτα και του τριώροφου κτιρίου του ΟΣΕ στη Θεσσαλονίκη, πάντα με τη συνεργασία του αδελφού του Μανώλη. Μαζί προχώρησαν τις εργασίες αποκατάστασης της κεντρικής πύλης που είχε αποκολληθεί και έχρηζε άμεσης παρέμβασης.

Το όλο έργο αποκατάστασης της στατικής επάρκειας του κάστρου θα αγγίξει τον χρονικό ορίζοντα υλοποίησης του Τρίτου Κοινοτικού Πλαισίου Στήριξης (Γ’ Κ.Π.Σ.). Το πότε όμως θα γίνει επισκέψιμο, κανείς δεν μπορεί να μας το πει στην παρούσα φάση και μάλλον η διαμόρφωση του περιβάλλοντος χώρου θα είναι ένα έργο-πρόταση για το Τέταρτο Κοινοτικό Πλαίσιο Στήριξης (Δ΄.Κ.Π.Σ.). Μέχρι τότε κάτοικοι και επισκέπτες θα πρέπει να κάνουν υπομονή.

................................................................................................................................................

"Μέχρι τότε κάτοικοι και επισκέπτες θα πρέπει να κάνουν υπομονή", έγραφε τον Οκτώβριο του 2005, πριν 15 χρόνια, ο Γ.Θρακιώτης στον "Βορέα"(τεύχος 5) και δυστυχώς, παρά τη μερική επισκεψιμότητα του κανένας αρμόδιος δεν μπορεί να μας πει, πότε επιτέλους θα γίνει ΕΝΑΣ ΕΠΙΣΚΕΨΙΜΟΣ ΟΡΓΑΝΩΜΕΝΟΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ ΤΟ ΚΑΣΤΡΟ ΤΩΝ ΚΑΝΤΑΚΟΥΖΗΝΩΝ! Σε οποιοδήποτε άλλο γεωγραφικό διαμέρισμα της χώρας σε ένα αρχιτεκτονικό μνημείο αυτής της αξίας και σημασίας θα είχαν επιφυλάξει εδώ και πάρα πολλά χρόνια μια άλλη διαχείριση!

Σταύρος Παπαθανάκης