Νίκος Τερζής
Ένας καταξιωμένος Εβρίτης καλλιτέχνης της διασποράς
«Κάθε μου έργο, έστω και ασυνείδητα, έχει και κάποιον τόνο από τον Έβρο.»
Συνέντευξη στον Βασίλη Κάργα
Ένας από τους πιο καταξιωμένους Έλληνες της διασποράς κατάγεται από τον Έβρο. Ο λόγος για τον χαράκτη, ζωγράφο, γλύπτη, σκιτσογράφο και εικονογράφο Νίκο Τερζή που εδώ και τριάντα χρόνια ζει, εργάζεται και δημιουργεί στην Ευρώπη. Στη δεκαετία του 80 μετανάστευσε από το Αμμόβουνο στη Βαρσοβία, όπου σπούδασε στη Σχολή Καλών Τεχνών και στη συνέχεια μετακινήθηκε στη Στοκχόλμη της Σουηδίας όπου και ζει.
Τα έργα του έχουν παρουσιαστεί σε πολλές Ευρωπαϊκές χώρες, ενώ έχει εικονογραφήσει βιβλία, περιοδικά και εφημερίδες της Σουηδίας.
Ως διευθυντής του Τμήματος Εικαστικών, του Κέντρου Ελληνικού Πολιτισμού της Σουηδίας, του οποίου είναι ενεργό μέλος από το 1997, καθιέρωσε τις πολιτιστικές ανταλλαγές μεταξύ Σουηδών και Ελλήνων καλλιτεχνών .
Με τον Νίκο Τερζή, που ακροβατεί στα όρια των εικαστικών τεχνών, συναντηθήκαμε στην Αλεξανδρούπολη το καλοκαίρι και περιμένοντας το λεωφορείο για το χωριό του, το Αμμόβουνο,( το επισκέπτεται κάθε χρόνο, «σαν τον Οδυσσέα που κάθε δύο και τρείς πάει στο σπίτι του στην Ιθάκη του») και μίλησε στον ΒΟΡΕΑ: για το έργο του, που εκπέμπει «πικρό χιούμορ και σαρκασμό», για την τέχνη που δεν έχει όρια και σύνορα, για τον Έβρο της νοσταλγίας του. Και μας εκμυστηρεύτηκε το όνειρό του, τη δημιουργία ενός σύγχρονου εικαστικού κέντρου «που θα κοσμήσει τον Έβρο»
-Κύριε Τερζή γιατί ζωγραφίζετε;
«Γιατί η ζωγραφική μου δίνει την δυνατότατα να ικανοποιήσω την ανάγκη της δημιουργίας, την ανάγκη να μιμηθώ το (ΘΕΟ)! Δηλαδή να γίνω και εγώ δημιουργός κάποιου έργου καλού η κακού, δεν έχει σημασία. Πιστεύω πως όλοι οι άνθρωποι έχουν αυτή την ανάγκη την οποία βέβαια ικανοποιούν με διαφορετικό τρόπο ο καθένας.»
-Τι σημαίνει για σας η ζωγραφική, η χαρακτική και η γλυπτική;
«Πριν από 30 χρόνια ίσως ήξερα ή ίσως να νόμιζα ότι ήξερα. Σήμερα μάλλον θα έλεγα ότι η ζωγραφική, η χαρακτική, η γλυπτική για μένα σημαίνουν τέχνη….κάτι που δεν χρησιμεύει σε τίποτα όπως ακριβώς και η ζωή.»
-Τι είναι ένας πίνακας, ένα γλυπτό, ένα χαρακτικό;
«Πίνακας, γλυπτό, χαρακτικό, είναι μόνο το πρακτικό αποτέλεσμα ενός πνευματικού προτσές του καλλιτέχνη.»
-Ποια είναι τα βασικά γλυπτικά υλικά που χρησιμοποιείται και ποιο από αυτά σας εκφράζει περισσότερο;
«Δεν έχω υλικά που με εκφράζουν λιγότερο η περισσότερο. Θα μπορούσε να είναι ένα πετραδάκι η χαλίκι από τον Άρδα μέχρι ένα κομμάτι πάγου από τις λίμνες της Β. Σουηδίας.»
-Πότε ένα έργο βρίσκει την αμοιβή του;
«Χρειάζεται ένα έργο αμοιβή; Αυτό είναι ένα τεράστιο θέμα και εύκολα μπορούμε να ξεφύγουμε (πολύ ολισθηρό). Και να φτάσουμε να μιλάμε για το πως υπολογίζεται το κόστος ενός ποιήματος . Πρώτα- πρώτα η δημιουργία ενός έργου δεν έχει αυτοσκοπό την αμοιβή του ίδιου του έργου αλλά την ικανοποίηση της ανάγκης του καλλιτέχνη μέσα από το προτσές αυτό της δημιουργίας και φυσικά από το αποτέλεσμα που πιθανόν να έχει.(διαφορετικά κανείς καλλιτέχνης δεν θα περνούσε τόσες νύχτες άγρυπνος στο ατελιέ του με συντροφιά τη δημιουργία).Έτσι λοιπόν πιστεύω πως το <<έργο βρίσκει>> την αμοιβή του όταν εμείς μέσα απ αυτό εκτιμούμε τις στιγμές εκείνες του καλλιτέχνη που το έφτιαξε και μαζί φυσικά πολλές φορές τον ίδιο.»
-Λένε ότι το έργο είναι μόνο για τον ζωγράφο…
«Ο έρωτας είναι μόνο για μας, αλλά τα παιδιά μας όχι . Έτσι λοιπόν, όλη αυτή η διαδικασία σύλληψης μέχρι τη γένεση κάποιου έργου είναι αποκλειστικά για το ζωγράφο. Μετά.....μετά σίγουρα χαίρεται όταν ακούει καλά λόγια από κάποιους για το έργο του. Όπως και ένας γονιός για το παιδί του.»
-Καταστρέφετε κάποια από τα έργα σας;
«Όταν η καταστροφή είναι μέρος της δημιουργίας, τότε << ράβε ξήλωνε!>>»
- Θυμάστε ποιο ήταν το πρώτο σας έργο;
«Στα παιδικά μου χρόνια βρέθηκα βαθιά επηρεασμένος από δυο πρόσωπα, και τα δυο
αδελφές του πατέρα μου, τη Ραλή και τη Μαρία. Από την πρώτη γιατί με ενθουσίαζε η ευχέρεια και η ευκολία που είχε να σχεδιάζει με κοινό κάρβουνο στις επιφάνειες που κεντούσε. Και από τη δεύτερη για τη μεγάλη συλλογή καρτών που είχε στην κατοχή της, προίκα από της φύλακες Αβέρωφ (όλες ζωγραφισμένες με το χέρι.) Έτσι τα πρώτα βήματά μου στην τέχνη ήταν προσπάθειες αντιγραφής έργων των δυο αυτών γυναικών.»
-Τι θέματα αγγίζουν τα έργα σας; -Τι σας εμπνέει;
«Τα έργα μου συνήθως έχουν ανθρωποκεντρικά θέματα. Εμπνευσμένα μέσα από καταστάσεις και προβληματισμούς της καθημερινότητας εμπνευσμένα από φίλους, γνωστούς, αγνώστους, από την κοινωνία»
-Τα ανθρώπινα πρόσωπα κυριαρχούν στη θεματολογία σας. Τι μήνυμα θέλετε να στείλετε;
«Τα ανθρώπινα πρόσωπα είναι μια από τις πρόσφατες δουλειές μου στη χαρακτική (βαθυτυπία). Ήταν ένα ταξίδι μνήμης στο παρελθόν. Ένα ταξίδι σε μια ζούγκλα ανθρώπων γνωστών και αγνώστων . Ανθρώπων που κάποια στιγμή χωρίς να το ξέρουν αφήσανε τα σημάδια τους, χαράξανε με το σκαρπέλο της παρουσίας τους στον εγκέφαλο μου, τη μνήμη μου. Σημάδια θετικά και αρνητικά.
Προσπάθησα να φέρω στη μνήμη μου πρόσωπα που γνώρισα καλά και κατάλαβα το χαρακτήρα τους αλλά και άλλα που με εντυπωσίασαν. Δεν προσπάθησα να τα φωτογραφίσω με την τέχνη μου αλλά να βγάλω στην επιφάνεια τα βαθύτερα χαρακτηριστικά τους. Ήθελα να τους πω «Σας είδα, σας έζησα σας ένοιωσα
Και σας ευχαριστώ που μου δώσατε άθελα σας αυτά τα οποιαδήποτε ερεθίσματα».
-Γενικότερα τα έργα σας τι μηνύματα εκπέμπουν;
«Πικρό χιούμορ, πικρό χαμόγελο, και πολλές φόρες σαρκασμό.»
-Τι θέλετε να εκφράσετε με τα έργα σας;
«Κατ αρχήν πιστεύω πως με τα έργα μου εκφράζω μόνο τον εαυτό μου.
Χαίρομαι όταν αυτά μπορούν να εκφράσουν και άλλους, η μάλλον όταν οι άλλοι καταλαβαίνουν τον ίδιο τους τον εαυτό δια μέσου κάποιου έργου μου.»
-Γιατί σε πολλά από τα έργα που δουλεύετε είναι μικρή η φόρμα τους;
«Πολλές φορές μας συνεπαίρνει η μαγεία στο να μπορούμε να χαράξουμε ή να αποτυπώσουμε τα συναισθήματα μας σε μια φόρμα λίγων εκατοστών. Η μαγεία της μικρής φόρμας που μπορεί και δίνει τέτοιες εντάσεις όπως ακριβώς και οι μεγάλες. Προσωπικά, πολλές φορές η μικρογραφία, με ξεκουράζει ίσως γιατί ελέγχεται ευκολότερα.»
-Τι υπερασπίζετε με την τέχνη σας;
«Την αγωνία της ζωής ,την αγωνία του ανθρώπου, την αγωνία της δημιουργίας, την αγωνία της γέννησης ενός έργου.»
-Τι είναι η τέχνη στην καθημερινή μας ζωή;
«Επίσης ένα τεράστιο κεφάλαιο. Γι’ αυτό καλύτερα να αναφερθώ στα παράγωγα της τέχνης. Τα μέσα που έχουν την ικανότητα και μας βοηθούν να καταλάβουμε καλύτερα τον εαυτό μας μέσα από τα συναισθήματα, που μας προκαλούν. Έτσι έμμεσα η τέχνη μας βοήθα στο να δημιουργήσουμε ένα καλύτερο και ιδανικότερο περιβάλλον για τον άνθρωπο. Πρακτικά έχουμε πολλά παραδείγματα στην καθημερινή μας ζωή από το layout μιας εφημερίδας μέχρι τη φόρμα ενός αυτοκινήτου, από το χρώμα μιας πινακίδας μέχρι την διαμόρφωση ενός πάρκου, από την διακόσμηση ενός δωματίου μέχρι την διακόσμηση δημοσίων χώρων κλπ. Αντιλαμβανόμαστε δηλαδή περισσότερο το τι είναι τέχνη η (μάλλον τι μπορεί να κάνει), μέσα από τον ρόλο τον εφαρμοσμένων τεχνών στην καθημερινή μας ζωή.»
-Ποιος είναι ο ρόλος της τέχνης στην παγκοσμιοποιημένη εποχή μας;
«Ο ρόλος της τέχνης είναι να δημιουργεί κάτω απo οποιεσδήποτε συνθήκες και εποχές!»
-Η τέχνη έχει όρια;
«Όχι, όπως και ο νους μας, το πνεύμα μας, η φιλοσοφία. Διαφορετικά δεν θα μπορούσαμε να μιλάμε για την ελευθερία της έκφρασης.»
-Μέσω της τέχνης σας ασκείτε κοινωνική κριτική;
« Όσο και ένα κάτοπτρο δείχνοντας το είδωλο ενός αντικειμένου»
-Με τι δεν θα μπορούσατε να συνθηκολογήστε ποτέ;
«Με όλα και όλους που καταπατούν τις βασικές αρχές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.»
-Στο έργο σας δίνετε μεγάλη σημασία στη μνήμη. Τι πιστεύετε, η μνήμη σώζει ή ανακινεί πάθη;
«Ξέρω με σιγουριά ότι η μνήμη και σώζει και ανακινεί πάθη πάνω στον καμβά ....»
-Πως νοιώθετε ως καλλιτέχνης της διασποράς;
«Σαν τον Οδυσσέα που κάθε δυο και τρείς πάει στο σπίτι του στην Ιθάκη»
-Κατάγεστε από τον Έβρο. Τι εικόνες έχετε;
«Κατάγομαι από ένα μικρό χωριουδάκι δίπλα στις όχθες του ποταμού Αρδα, το Αμμόβουνο. Εικόνες αγροτικής ,κτηνοτροφικής ζωής, εικόνες από τα θαυμάσια τοπία του ποταμού Άρδα των γύρω λόφων, σκύλους , γελάδια, κοπάδια με τα πρόβατα, λάσπη, κοπριά , τα κουρεμένα γουλί κεφάλια των συμμαθητών...Τον δάσκαλο με τη βέργα..........εικόνες ανεξίτηλες ,ατελείωτες.»
-Έχετε στον Έβρο συγγενείς, φίλους;
«Συγγενείς ναι, κοντινούς και μακρινούς, γνωστούς ναι, φίλους όχι.....σκορπίσαμε όλοι στα τέσσερα σημεία του ορίζοντα όταν καταλάβαμε ότι κόσμος ήταν μεγαλύτερος απ το Αμμόβουνο.»
-Πως βρεθήκατε από το Αμμόβουνο του Έβρου στη Βαρσοβία και στη συνέχεια στη Στοκχόλμη, όπου ζείτε σήμερα;
«Θα μπορούσα να πω αυτό που με οδήγησε στο εξωτερικό ήταν το αποτέλεσμα της αποτυχίας του τότε ελληνικού συστήματος εκπαίδευσης να δώσει τις πληροφορίες και την κατάλληλη βοήθεια σε έναν έφηβο να σπουδάσει αυτό που ήθελε. Φάνηκε πως ήταν πιο εύκολο να βρω πληροφορίες για έξω. Έτσι μετά το εξατάξιο γυμνάσιο βρέθηκα στη Πολωνία όπου ένα χρόνο σπούδασα γλώσσα και ταυτόχρονα σχέδιο, για να δώσω αργότερα εξετάσεις στην ακαδημία καλών τεχνών της Βαρσοβίας. Φυσικά έπαιξε ρόλο και ο οικονομικός παράγοντας, αφού ήταν φτηνότερα να σπουδάσω εκεί παρά εδώ η σε κάποια άλλη χωρά. Αργότερα έκανα μεταπτυχιακό στην αφίσα και τη ζωγραφική, δουλεύοντας ταυτόχρονα στην ίδια σχολή ως βοηθός στο τμήμα της ζωγραφικής και της αφίσας. Την εποχή εκείνη γνώρισα και την γυναίκα μου η οποία είχε έλθει από την Σουηδία για να κάνει κάποια μεταπτυχιακή έρευνα στην ψυχολογία. Έτσι βρέθηκα στην χώρα της.»
-Θα θέλατε να φιλοτεχνήσετε ένα έργο για τον Έβρο και ποιο θα μπορούσε να ήταν αυτό;
«Όχι, γιατί πιστεύω πως κάθε μου έργο έστω και ασυνείδητα έχει και κάποιον τόνο από τον Έβρο. Αυτό που θα θελα όμως να κοσμήσει τον Έβρο πραγματικά είναι η δημιουργία ενός εικαστικού κέντρου με καλά οργανωμένα εργαστήρια ζωγραφικής χαρακτικής, γλυπτικής, και ταυτόχρονα έναν καλό εκθεσιακό χώρο. Αυτό θα άξιζε για τον ακριτικό Έβρο»
-Τι είναι το Κέντρο Ελληνικού Πολιτισμού της Σουηδίας και ποια είναι η συμμετοχή σας στη δημιουργία και στην μέχρι τώρα πορεία του;-
«Το Κέντρο Ελληνικού Πολιτισμού Σουηδίας είναι ένα πολιτιστικό ίδρυμα που στους κόλπους του συνδυάζει τις παραδοσιακές δράσεις Βιβλιοθήκης, Αρχείου και Μουσείου εμπλουτίζοντάς τες με μια σειρά επίκαιρα πολιτιστικά προγράμματα (διοργανώνει εικαστικές εκθέσεις ελλήνων και ξένων καλλιτεχνών, διαλέξεις, προβολές κτλ με θέματα ελληνικού ενδιαφέροντος) που κεντρίζουν άμεσα το ενδιαφέρον του κοινού τόσο για τον ελληνικό πολιτισμό όσο και για το πλούσιο υλικό που διαθέτει το ΚΕΠΣ. Δημιουργήθηκε το 1994 με πρωτοβουλία του Δ.Σ του τότε Ιδρύματος Ελληνική Βιβλιοθήκη και Αρχείο Σουηδίας (σήμερα και μουσείο) και περισσότερο με πρωτοβουλία του προέδρου Ανδρέα Μπούκα. Έκτοτε το ΚΕΠΣ λειτουργεί αδιάλειπτα. Η Βιβλιοθήκη φιλοξενεί περίπου 30000 τόμους βιβλίων, το Αρχείο υλικό και στοιχεία για τον ελληνισμό και τη δράση του προ του1821 μέχρι σήμερα. Σήμερα το ΚΕΠΣ διαθέτει στο ντεπό του πάνω από 5000 έργα τέχνης, Πάνω από 400 χάρτες από τον 16 έως τον19 αιώνα ,πολλά αρχαία Ελληνικά, ρωμαϊκά και βυζαντινά νομίσματα κτλ. Η δική μου συμμετοχή ως μέλος του ΔΣ άρχισε κάπου το1997 ως υπεύθυνος για τις εικαστικές δράσεις του ΚΕΠΣ και λίγο αργότερα ανέλαβα και τα καθήκοντα του ταμία.»
-Εκτός από χαράκτης είστε και σκιτσογράφος και εικονογράφος
«Σε καθημερινή βάση κρατώ σημειώσεις με σκίτσα από πολιτικά, κοινωνικά γεγονότα . Έτσι σε τακτά χρονικά διαστήματα συνεργάζομαι με εφημερίδες του σουηδικού τύπου όπως η Dagens Nyheter, Aftonbladet και άλλες. Προσπαθώ να αποφεύγω τον λαϊκισμό στα σκίτσα μου, και να έχουν κάποιον αέναο προβληματισμό. Εικονογράφησα και συνεργάστηκα με διάφορα περιοδικά όπως το ARIEL το ΑLFΑ το περιοδικό του ιδρύματος ÄLDRECENTRUM ,το ελληνοσουηδικό πολιτιστικό περιοδικό Περγαμηνή που έχω και την καλλιτεχνική του επιμέλεια. Ασχολήθηκα επίσης και με την εικονογράφηση διαφόρων βιβλίων ,ένα από αυτά ήταν και η <<αναφορά στο Γκρέκο>> του Νίκου Καζαντζάκη το οποίο εκδόθηκε στα Σουηδικά για πρώτη φορά . Το βιβλίο αυτό φέρει 34 ξυλογραφίες μου όσα και τα κεφάλαια του. Τον τελευταίο χρόνο ασχολούμαι με την εικονογράφηση ενός ποιητικού έργου από την Μεσοποταμία. Ίσως από τα πρώτα ποιητικά έργα στην ιστορία της ανθρωπότητας και λέγεται <<ΙΝΝΑΝΑ>>. Έχω διαλέξει την τεχνική της μονοτυπίας για την εικονογράφηση του, μια τεχνική δύσκολη γιατί για να βγει το επιθυμητό αποτέλεσμα θυσιάζω εκατοντάδες σχέδια και πολύ χρόνο».
-Ποια είναι η δραστηριότητα σου ως διευθυντής τέχνης του Κέντρου Ελληνικού Πολιτισμού;
«Από το 1997 ανέλαβα την καλλιτεχνική ευθύνη για τον εκθεσιακό χώρο του Κέντρου Ελληνικού Πολιτισμού Σουηδίας (ΚΕΠΣ).. Με την εμπειρία που είχα από τα προηγούμενα χρόνια δουλεύοντας σε άλλους καλλιτεχνικούς και εκθεσιακούς χώρους προσπάθησα να αναδείξω το ΚΕΠΣ μέσα από εικαστικές εκθέσεις έτσι ώστε να γίνει σημείο αναφοράς στον πολιτιστικό χάρτη της Στοκχόλμης. Το Κέντρο Ελληνικού Πολιτισμού έγινε χώρος συνάντησης του ελληνικού πολιτισμού με πολιτιστικά στοιχεία που εξέφραζαν καλλιτέχνες με καταγωγή ή και με προέλευση από άλλες χώρες της Σκανδιναβίας, των Βαλκανίων, της Ευρώπης γενικότερα, της Ασίας, της Αφρικής και της Αμερικής. Έτσι πολλοί έλληνες καλλιτέχνες καλεσμένοι από το ΚΕΠΣ είχαν την ευκαιρία να εκθέσουν και να δείξουν το έργο τους στη Σουηδία, όπως ο Μ. Γιανναδάκης , Ξ. Σαχίνης, Γ. Κατσάγγελος , Γ. Τσακίρης, Τ. Μακρή, Κ. Λαχάς, Β, Καρκατσέλης, και άλλοι. Είχα την κύρια ευθύνη παραγωγής και παρουσίασης των εικαστικών εκθέσεων στο χώρο του ΚΕΠΣ αλλά και την συνυπευθυνότητα για τις εκθέσεις και τις πολιτιστικές ανταλλαγές Ελλήνων και ξένων καλλιτεχνών που παρουσιαστήκαν σε διάφορα μουσεία και εκθεσιακούς χώρους στην Σουηδία, Ελλάδα ,Ρουμανία ,Πολωνία ,Σερβία ,Τσεχία ,Λετονία, και αλλού...»
Βιογραφικό
Γεννήθηκε στο Αμμόβουνο Ορεστιάδας Έβρου.
1981/1987: Σπούδασε στη Σχολή Καλών Τεχνών Βαρσοβίας στην Πολωνία. Δίπλωμα Mαster στη ζωγραφική, χαρακτική και τέχνη αφίσας, που έλαβε ειδική διάκριση.
1987/1990: Μεταπτυχιακό στην τέχνη της αφίσας και της ζωγραφικής, στην Ακαδημία Καλών Τεχνών Βαρσοβίας με καθηγητές τους: Teressa Pagowska (ζωγραφική) και Julian Palka (αφίσα) . Ταυτόχρονα εργάστηκε ως βοηθός στην Ακαδημία Καλών Τεχνών και στα εργαστήρια των δυο αυτών καθηγητών.
Ζει, εργάζεται και δημιουργεί στη Στοκχόλμη. Μέλος της Ομοσπονδίας Καλλιτεχνών Σουηδίας (Οργανισμού Καλών Τεχνών) (KRO).
Μέλος της οργάνωσης Σουηδών Χαρακτών. Μέλος του ΔΣ του Μουσείου Λιθογραφίας στην Στοκχόλμη και του ΔΣ του Ιδρύματος «Galleri Enkehuset».
Μέλος του ΔΣ του Κέντρου Ελληνικού Πολιτισμού Σουηδίας (ΚΕΠΣ) και καλλιτεχνικός διευθυντής του.
......................................................................................................................................................................
Ένα εξαιρετικό αφιέρωμα του "Βορέα"(τεύχος 64, Δεκέμβριος 2010), πριν δέκα χρόνια. με τη συνεργασία του συναδέλφου και συνεργάτη Βασίλη Κάργα για το Νίκο Τερζή, ένα καλλιτέχνη της διασποράς, το ζωγράφο και μετρ της πολιτικής αφίσας, με καταγωγή από το Αμμόβουνο Ορεστιάδας, με τον οποίο είχαμε συνδιοργανώσει μια εκδήλωση υψηλού και πολλαπλού συμβολισμού για τον μεγάλο συμπατριώτη του θρησκευτικό και κοινωνικό μεταρρυθμιστή Σείχη Μπεντρεντίν με αφορμή τα 600 χρόνια(1416-2016) από την εξέγερση του 15ου αιώνα με επίκεντρο τη Θράκη. Η συνέχεια θα είναι ακόμη πιο ενδιαφέρουσα!
Σταύρος Παπαθανάκης
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου