Η Μπάμπω που έγινε γυναικοκρατία-Της Φωτεινής Γραμμενίδου-Γκουντινάκη-ιστορικού πολιτισμού

 

ΜΠΑΜΠΩ ΠΟΥ ΕΓΙΝΕ ΓΥΝΑΙΚΟΚΡΑΤΙΑ

Η Μπάμπω ή Μαμή οριοθετούσε στη Βόρεια κ Ανατολική Θράκη το τέλος του Δωδεκαημέρου (8/1, Αγ. Δομινίκης) καο το πέρασμα στις εθιμικές προετοιμασίες για την υποδοχή της άνοιξης και της καρποφορίας της γης. Ο χαρακτήρας των τελετουργικών σκηνών ήταν αρχέγονος και έφερε αρχαίες αναμνήσεις της οργιαστικής και μυστηριακής λατρείας της θεάς Δήμητρας (Ελευσίνια, Αλώα), των Σατουρναλίων και των Θεσμοφόριων.Στο δρώμενο, κάθε μία, από τις αποκλειστικά έγγαμες γυναίκες,έπλενε τα χέρια της στολισμένης με λουλούδια και διάφορα λαχανικά Μαμής, της έφερνε δώρα και αναπαριστούσε συμβολικά τη γέννα. Με άκρα μυστικότητα οι μεγάλες γυναίκες έφτιαχναν από κλαδιά και έντερα χοίρου το «Σχήμα», μια εικονική αναπαράσταση γενετησίων μελών,

το οποίο ασπάζονταν, δηλώνοντας τον γονιμικό σκοπό του εθίμου.Η γιορτή τελείωνε με γλέντι κ το κατάβρεγμα της Μαμής, που αναβαπτίζονταν στην αρχέγονη θεότητα του νερού.

Το έθιμο τιμούσε τη Μαμμή, την αρχέγονη Μητέρα-Θεά, τη γυναίκα που στα χέρια τηςβρίσκονταν ολόκληρη η λαϊκή πραγματικότητα και οι κρισιμότερες στιγμές της ζωής:γέννηση, γάμος, αρρώστια, θάνατος κ λαϊκή ιατρική.Πίσω από το επίσημο πατριαρχικό σύστημα του βαλκανικού λαϊκού πολιτισμού υπήρχε το ανεπίσημο γυναικείο, που εμφανίζεται σε στιγμές κρίσης, στα διαβατήρια έθιμα κ σε περιόδους που δεν ισχύει η καθημερινή τάξη των πραγμάτων πχ στον ανάποδο κόσμο της αποκριάς. Κεντρικό ζητούμενο ήταν η γυναικεία γονιμότητα και η ευκαρπία της φύσης που ήταν καθοριστική για την επιβίωση της κοινότητας, η οποία για τον λαϊκό άνθρωπο δεν ήταν αυτονόητη και για αυτό έπρεπε να ενισχυθεί μαγικά.

Σήμερα αναβιώνεται στη Θράκη κ σε διάφορες προσφυγικές κοινότητες κυρίως της Μακεδονίας, όπως επίσης κ σε άλλες βαλκανικές περιοχές, πχ στη Βουλγαρία. Στη σημερινή τεχνολογική εποχή, μολονότι η εξασφάλιση των καλλιεργειών έκαναν τα γονιμικά δρώμενα μη λειτουργικά, τα ήθη κ τα έθιμα δεν λησμονούνται, ακόμη κ στον βαθμό που σημαντικότερο από τους συμβολισμούς γίνεται το θέαμα. Στον βορειοελλαδικό χώρο, η Μπάμπω εξελίχθηκε στη Γυναικοκρατία κ συνδέθηκε με τον ανάποδο κόσμο του καρναβαλιού, όπου οι καθιερωμένοι κοινωνικοί ρόλοι ανάμεσα σε γυναίκες κ άντρες αντιστρέφονται.

Ο αρχέγονος ρεαλισμός της γονιμολατρικής μαγείας έχει πλέον μεταπέσει, η μυστικότητα μετριάστηκε κ κυριαρχεί στο έθιμο η αποκριάτικη ελευθεριότητα. Ο φολκλορισμός έφερε τη Γυναικοκρατία στην ημέρα της Μαμμής, οπότε από τη μία το δρώμενο μετατράπηκε σε σύμβολο των σύγχρονων ιδεών της γυναικείας χειραφέτησης κ από την άλλη ταυτίστηκε με τις ρίζες και το συλλογικό πολιτισμικό παρελθόν.Η Μπάμπω είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα πώς η νέα παγκοσμιοποιημένη πραγματικότητα αναμειγμένη με εθιμικά στοιχεία μπορεί να δημιουργήσει μια νέα παράδοση με κριτήριο όχι την πίστη, αλλά την παράσταση.

Κείμενο: Φωτεινή Γραμμενίδου

Φωτογραφία: Από την αναβίωση του εθίμου της Μπάμπως, της γυναικοκρατίας, στο Σπήλαιο Τριγώνου Ορεστιάδας

Πηγές:

Ζεχερλής Σ., Πόσο βαθιές είναι οι ρίζες των ηθών κ των εθίμων της Θράκης

ΒαρβούνηςΜ.,Λαϊκές Θρησκευτικές Τελετουργίες στην Αν. και Β. Θράκη

Βαρβούνης Μ., Μορφές του λαϊκού πολιτισμού στη Θράκη

Μέγας Γ. Ελληνικές γιορτές κ έθιμα της λαϊκής λατρείας