Κάλλιστον δὲ στοιχεῖον τὸ ὕδωρ… καὶ ῥύπου καθάρσιον, οὐ μόνον μὲν σωματικοῦ, καὶ ψυχικοῦ δέ, εἰ προσλάβοι τὴν χάριν τοῦ Πνεύματος» Άγ. Ιωάννης Δαμασκηνός (23, 58-60).
Από το λούσιμο του Δία στον μετονομασθέντα ποταμό Λούσιο μέχρι τα Πλυντήρια της αρχαίας Αθήνας, η ανάγκη του ανθρώπου για καθαρμό σώματος και έχει βαθιές
πνεύματος έχει βαθιές αιωνόβιες ρίζες. Πρωταγωνιστικό ρόλο σε αυτήν τη διαδικασία έχει το νερό. Συστατικό στοιχείο της δημιουργίας του σύμπαντος, αρχέγονη ουσία κάθε μορφής ζωής, το νερό κατέχει περίοπτη θέση στον ετήσιο εορτολογικό κύκλο κ στις γιορτές του κύκλου της ζωής, απασών των θρησκειών κ των λαϊκών πολιτισμών, σε όλα τα μήκη κ τα πλάτη της γης, από αρχαιοτάτων χρόνων.
Ο ισχυρός συμβολισμός του νερού ως ¨μέσον¨ εξαγνισμού στη χριστιανική θρησκεία, όπως κ στην ελληνική Λαογραφία, μας προϋπαντά στο κατώφλι του πνευματικού μας βίου, μας συνοδεύει στις σημαντικότερες διαβατήριες τελετές κ μας ξεπροβοδίζει μέχρι το τέλος της επίγειας ζωής μας. Γέννηση - μετάβαση - θάνατος - αναγέννηση.
Η τελευταία γιορτή του Δωδεκαημέρου είναι ταυτισμένη με την αναγεννητική κ καθαγιαστική λειτουργία του νερού, όπου, κατά την χριστιανική γραμματεία, επωάζεται η ζωή από το Άγιο Πνεύμα. Την ημέρα των Θεοφανείων, με ιδιαίτερη λαμπρότητα σε ολόκληρο τον χριστιανικό κόσμο, με ειδική ακολουθία αγιάζονται τα ύδατα, οι πηγές, τα ποτάμια, οι λίμνες κ οι θάλασσες. Με την εμβάπτιση του Σταυρού τελείται η συμβολική αναπαράσταση του βαπτίσματος του Χριστού στον Ιορδάνη από τον Ιωάννη τον Πρόδρομο, όπου έγινε η φανέρωση και των Τριών Προσώπων της Αγίας Τριάδας κ για πρώτη φορά αγιάστηκε το ύδωρ. Στις παραποτάμιες κ παραθαλάσσιες περιοχές, εις ανάμνηση κ ευλογία, μετά την ελευθέρωση λευκών περιστεριών, συνηθίζεται η Ανέλκυση του Σταυρού από πιστούς που βουτούν στα αγιασμένα νερά. Το νερό του Μεγάλου Αγιασμού έχει τη θαυματουργική δύναμη να απομακρύνει τα πονηρά πνεύματα κ να θεραπεύει ασθένειες, να ¨καθαρίζει¨ κ να ευλογεί τους ανθρώπους, αλλά κ τα άψυχα αντικείμενα, όπως φανερώνει το έθιμο του τελετουργικού ραντίσματος σπιτιών, χωραφιών, ακόμη κ γεωργικών εργαλείων κ οικόσιτων ζώων στις παραδοσιακές κοινωνίες, χαρίζοντας καλοχρονιά, με υγεία, ευγονία κ ευφορία γης. Σύμφωνα με τη λαϊκή αντίληψη, την παραμονή των Φώτων ολόκληρη η κτίση φωτίζεται κ η φύση ημερεύει, η θάλασσα γλυκαίνει, οι άνεμοι γαληνεύουν κ τα ζώα μιλάνε. Πρόκειται για τη βραδιά κατά την οποία ανοίγουν οι ουρανοί κ όλες οι καλές ευχές που εκπορεύονται εκ βάθους ψυχής μπορούν να πραγματοποιηθούν.
Κείμενο: Φωτεινή Γραμμενίδου
Φωτογραφία: Sakis Kioutsioukis
Πηγές:
Βαρβούνης Μ., Το νερό στα έθιμα του παραδοσιακού δωδεκαημέρου
Μέγας Γ., ΕλληνικαίΕορταί και Έθιμα της Λαϊκής Λατρείας
Παύλου Ν., Μεγάλου Βασιλείου Ομιλία εις την Εξαήμερον
Πεμπτουσία, Τα Άγια Θεοφάνεια
Φουντούλης Ι., Θέματα Ευχολογίου
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου