Άγιος Αθανάσιος, ο αγαπητός άγιος της Θράκης-Γράφει η ιστορικός πολιτισμού Φωτεινή Γραμμενίδου-Γκουντινάκη

ΑΓΙΟΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ – Ο ΑΓΑΠΗΤΟΣ ΑΓΙΟΣ ΤΗΣ ΘΡΑΚΗΣ

Ο άγιος Αθανάσιος, ένας από τους πιο αγαπητούς αγίους στην ορθόδοξη Εκκλησία, τιμάται στη Θράκη ιδιαίτερα, καθώς, μετά την Οικουμενική Σύνοδο της Σαρδικής (Σόφια) στα 343-344, όπου είχε κληθεί να απολογηθεί, διέμεινε, σύμφωνα με την παράδοση, για κάποιο χρονικό διάστημα σε σπήλαιο κοντά στη Βερόη (StaraZagora). Μάλιστα, σε κοντινή περιοχή του δήμου Τσιρπάν (Tsirpan), ο άγιος Αθανάσιος το 344 ίδρυσε την πρώτη χριστιανική μονή στην ευρωπαϊκή ήπειρο. Η ξεχωριστή τιμή του αγίου εκφράστηκε με τον μεγάλο αριθμό ενοριών στην περιοχή που αφιερώθηκαν στη μνήμη του. Σε πολλές περιοχές της Ελλάδας, μνημονεύεται ως ιατρός αλλά και προστάτης των στείρων γυναικών που επιθυμούσαν την τεκνοποίηση. Θεωρείται, επίσης, προστάτης άγιος των αγροτών και των ποιμένων και δεν είναι τυχαία η εορτή της ανακομιδής των λειψάνων του στις 2 Μαΐου, η οποία συμπίπτει με την έναρξη της θερινής περιόδου και των αγροτικών ασχολιών.

Ο άγιος Αθανάσιος είναι ο από αιώνες πολιούχος και προστάτης άγιος του Διδυμοτείχου και ο πάτρωνας άγιος πάμπολλων ναών και παρεκκλησιών του δήμου του (Ελληνοχώρι, Λάδη, Χιονάδες, Ασπρονέρι, Μεταξάδες, Παλιούρι, Αλεποχώρι, Πύθιο κ.ά.) .Η σημαντικότητα του εορτασμού της ανακομιδής των λειψάνων του αγίου για ολόκληρη την κοινότητα, αφηχείται με ενάργεια στην ημερομηνία ίδρυσης όλων των ελληνορθόδοξων μεταβυζαντινών ναών της πόλης του Διδυμοτείχου κατά την ανοιξιάτικη γιορτή του. Τη δεύτερη του Μαΐου ιδρύθηκαν ο Μητροπολιτικός Ναός του Αγίου Αθανασίου και ο Σωτήρας Χριστός,ενώ την πρώτη του ίδιου μήνα η Παναγία.

Ανήμερα της χειμερινής εορτής του αγίου Αθανασίου, στις 18 Ιανουαρίου κάθε έτους, οι κάτοικοι του Διδυμοτείχου, όπως και άλλων θρακικών περιοχών, πανηγύριζαν με ιερές ακολουθίες και με «ευωχία και χορό» που ακολουθούσαν, ενώ παλαιότερα διενεργούνταν και αγώνες πάλης. Στο Διδυμότειχο, κατά παράδοση εκείνη την ημέρα, τελούνταν δρώμενα με σημείο αναφοράς την ιερή εικόνα του αγίου, γύρω από «το πηγάδι τ’ Άι Θανάση» στο «Μεϊντατζήκ», τη μικρή πλατεία δίπλα στο παρεκκλήσιο του Αγίου Αθανασίου, στον Πέρα Μαχαλά ή συνοικία Πυροστιάς, όπως είναι γνωστή. Παράλληλα, το έθιμο τηρούνταν και σε  άλλες γεωργικές συνοικίες,όπως στο Κουμμαχαλεσί και Κιουπρούμαχαλεσί μέχρι το 1920. Επίκεντρο των τελετουργιών, οι προετοιμασίες των οποίων ξεκινούσαν το προηγούμενο απόγευμα, ήταν το κουρμπάνι προβάτου, κριαριού ή βοδιού. Μεταπολεμικά, μέχρι και σήμερα, το έθιμο περιορίστηκε στους αλιείς, το οποίο τελούν με θυσία προβάτου, σε ναΰδριο του αγίου στη συνοικία τους.

Κείμενο: Φωτεινή Γραμμενίδου

Πηγές:

Βαφείδης Ν., Μερικαί συνήθειαι Διδυμοτείχου

Γουρίδης Α.,Διδυμότειχο, μία άγνωστη πρωτεύουσα

Γουρίδης Α.,Τα κρυμμένα πρόσωπα του Ιανού

ΓραικόςΝ.,Ακαδημαϊκές τάσεις της εκκλησιαστικής ζωγραφικής στην Ελλάδα κατά τον 19^ο αιώνα

ΚατσελάκηΑ., Εικόνες του 19^ου αιώνα στον Άγιο Νικόλαο Ερέτριας

Κλαδαρά Σ., Άγιοι και λαϊκή λατρεία. Η λαϊκή λατρεία των Αγίων στη Θράκη και στην Αίνο

Συνδίκα-Λαούρδα Λ., Γεωργιάδου-Κούντουρα Ε., Ναοί του 19^ου αιώνα στο Διδυμότειχο και στο Σουφλί

Τσιγάρας Γ., Εκκλησίες της Ιεράς Μητροπόλεως Ξάνθης και Περιθεωρίου