1956 -2026 ΕΒΔΟΜΗΝΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΜΠΕΡΤΟΛΝΤ ΜΠΡΕΧΤ, ΤΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΥ ΤΗΣ «ΟΠΕΡΑΣ ΤΗΣ ΠΕΝΤΑΡΑΣ»

1956 -2026

ΕΒΔΟΜΗΝΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΘΑΝΑΤΟ

ΤΟΥ ΜΠΕΡΤΟΛΝΤ ΜΠΡΕΧΤ,

ΤΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΥ ΤΗΣ «ΟΠΕΡΑΣ ΤΗΣ ΠΕΝΤΑΡΑΣ»

 

Στις 10 Φεβρουαρίου 1898 γεννιέται στο Άουγκσμπουργκ ο Όιγκεν Μπέρτολντ Φρήντριχ Μπρεχτ. Θα γίνει ένας από τους πιο σημαντικούς θεατρικούς συγγραφείς του 20ού αιώνα.

Ο Μπέρτολντ Μπρεχτ ήταν γιος ενός μικροβιομήχανου και μεγάλωσε μέσα σε ένα αστικό περιβάλλον. Είναι ακόμη πολύ νέος όταν καλείται για την στρατιωτική του θητεία στη διάρκεια του Πρώτου Παγκόσμιου Πολέμου κι επειδή έχει αρχίσει τις σπουδές του στην ιατρική τοποθετείται σε νοσοκομείο του μετώπου. Η επαφή του με τον βασανισμένο από τον πόλεμο άνθρωπο τον κάνει από νωρίς εχθρό του πολέμου. Είναι μια εμπειρία που τον αγγίζει βαθιά και αποτελεί το θεμελιακό στοιχείο όλης της κατοπινής του δημιουργίας.

Ήδη στο στρατό γράφει ο Μπέρτολντ Μπρεχτ τα πρώτα του ποιήματα στο πνεύμα του παραδοσιακού λυρισμού και τα τραγουδάει στους στρατιώτες. Μετά τον πόλεμο δημιουργούνται τα πρώτα έργα του Μπρεχτ σφραγισμένα όλα από τον ανθρώπινο πόνο. Στα έργα αυτά επικαλείται τον ιδεαλισμό του ανθρώπου και απορρίπτει τα μεγάλα λόγια που οδηγούν τον άνθρωπο σε πράξεις καταστροφής χωρίς σκέψη.

Το 1924 ο Μάξ Ράινχαρτ καλεί τον Μπέρτολντ Μπρεχτ σαν δραματουργό στο «Ντόιτσες Τεάτερ» του Βερολίνου. Μαζί με τον μουσικό Κουρτ Βάιλ γράφει αμέτρητα έργα, από τα οποία «Η όπερα της πεντάρας» γίνεται το πιο γνωστό και ανεβάζεται στα θέατρα του Παρισιού, του Λονδίνου και της Νέας Υόρκης.

«Η όπερα της πεντάρας» είναι ένα κράμα στίχων, πρόζας και 19 τραγουδιών σε έναν σατιρικό και προκλητικό τόνο. Η ιστορία διαδραματίζεται στην λονδρέζικη συνοικία Σόχο, τόπο συνάντησης του διεθνούς υπόκοσμου. Με το έργο αυτό δημιουργείται ένα νέο είδος μουσικού θεάτρου που πολύ σύντομα θα επιβληθεί.

Το 1929 ο Μπρεχτ και ο Βάιλ παρουσιάζουν και έργο: «Την άνοδο και την πτώση της πόλης Μαχαγκόνι».

 

 

 

 

Η ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΜΠΕΡΤΟΛΝΤ ΜΠΡΕΧΤ

ΜΕ ΤΟΝ ΚΟΥΡΤ ΒΑΪΛ

 

Να ανοίξουμε μια παρένθεση και να γνωρίσουμε στοιχεία του έργου και της προσωπικότητας του διάσημου αυτού συνθέτη, του Κούρτ Βάϊλ, ο οποίος συγκαταλέγεται μεταξύ των σημαντικότερων δημιουργών της μουσικής του 20ού αιώνα.

Ο Κούρτ Βάιλ ανήκει σε μια γενιά καλλιτεχνών, οι οποίοι με το έργο τους συγκρούονται ανοιχτά με την πολιτική κατάσταση της Γερμανίας της δεκαετίας του ’20 και βρίσκεται σε πλήρη αντίθεση με την κατεστημένη τέχνη, η οποία χαρακτηρίζεται από την έντονη διάθεση αποπολιτικοποίησης της πραγματικότητας. Στη μουσική η κυρίαρχη τάση αυτής της περιόδου οδηγεί σε νέες δομικές αλλαγές, στην ελαφρά μουσική και στη τζαζ. Το καμπαρέ, και πάνω απ’ όλα εκείνος ο τύπος, ο οποίος βρίσκει την κορύφωσή του με την περίφημη ταινία της Μαρλέν Ντήτριχ «Ο γαλάζιος άγγελος», ζει μια περίοδο μεγάλης άνθησης. Το μουσικό θέατρο που ασκεί κοινωνική κριτική, και στο οποίο στρέφεται ο Κούρτ Βάιλ το 1926, ενσωματώνει και τα δυο αυτά στοιχεία.

Απ’ τη συνεργασία αυτή με τον Μπρεχτ προκύπτει το «επικό Θέατρο» και υπογραμμίζει την ωριμότητα και την ολοκλήρωση της μουσικής υπόστασής του. Είναι μια σύνθεση της σύγχρονης χορευτικής μουσικής, της παραδοσιακής μπαλάντας και των νέων, πολιτικά επεξεργασμένων θεμάτων. Ιδιαίτερα χαρακτηριστικά είναι τα τραγούδια, τα οποία επεξηγούνται με τα δρώμενα που λαμβάνουν χώρα πάνω στη σκηνή. Οι συνθέσεις του Βάιλ διατηρούν ένα απλά τονισμένο προκλητικό ύφος. Και η καλύτερη ερμηνευτική τους απόδοση ανήκει στη γυναίκα του Βάιλ, Λότε Λένια, η οποία με το καθαρό και απέριττο τραγούδι της προσδίδει σ’ αυτές μια ιδιαίτερη εκφραστικότητα.

«Η άνοδος και η πτώση της πόλης Μαχαγκόνι» θα γνωρίσει μεγάλη επιτυχία, η οποία θα ξεπεραστεί απ’ την «Όπερα της πεντάρας», που είναι και η κορυφαία δημιουργία του Κουρτ Βάιλ. Το έργο είναι εμπνευσμένο απ’ την εδώ και δυο αιώνες παλαιότερη «Όπερα της αθλιότητας» του Άγγλου Τζων Γκαίη. Ο Μπρεχτ την προσαρμόζει στο πνεύμα της εποχής του και τη μετατρέπει σε οργισμένη σάτιρα κατά της κυρίαρχης ηθικής της αστικής τάξης. Ειδικά για την «Όπερα της πεντάρας» να αναφέρουμε ακόμη ότι αρκετά από τα μελοποιημένα κομμάτια τους θα γίνουν σημαντικές τραγουδιστικές επιτυχίες. Και πρώτα απ’ όλα η «Μπαλάντα του Μαίκη Μέσερ».

Η πετυχημένη συνεργασία των Μπρεχτ-Βάιλ διακόπτεται το 1933 με την εφαρμογή της εθνικοσοσιαλιστικής πολιτιστικής πολιτικής. Το κυνήγι των μαγισσών, που εξαπολύεται εναντίον των Εβραίων και των αριστερών καλλιτεχνών, τους αναγκάζει να διαφύγουν στο εξωτερικό. Θα συνεργαστούν για μια ακόμη φορά στο Παρίσι όπου θα ανεβάσουν το μπαλέτο με τραγούδια και τίτλο «Οι εφτά θανάσιμες αμαρτίες των μικροαστών». Αυτή είναι η τελευταία συνεργασία των δύο δημιουργών.

 

«Η ΜΑΝΑ ΚΟΥΡΑΓΙΟ ΚΑΙ ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΗΣ»

 

Σε συνεργασία με τον Χίντεμιτ ο Μπρεχτ γράφει ακόμη μερικά διδακτικά έργα με σκοπό να γίνει ο κόσμος της μουσικής προσιτός στους νέους.

Στην επόμενη δημιουργική περίοδο του Μπρεχτ γεννιέται το έργο «Η μάνα κουράγιο και τα παιδιά της». Οι ήρωες του έργου αυτού προέρχονται από τις φτωχότερες τάξεις. Η Χελένε Βάιγκελ, η γυναίκα του Μπρεχτ παίζει τον πρωταγωνιστικό ρόλο.

Όπως αναφέραμε πιο πάνω, μόλις ο φόβος του εθνικοσοσιαλισμού έγινε μια ζοφερή πραγματικότητα ο Μπρεχτ εγκατέλειψε τη Γερμανία. Ταξιδεύει σ’ όλη την Ευρώπη, ζει μερικά χρόνια στη Δανία και τελικά εγκαθίσταται στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής.

Με πάντα ανήσυχο βλέμμα παρακολουθεί τα διάφορα ρεύματα από τον ιμπρεσιονισμό ως τον ντανταϊσμό, εμπνέεται από αυτά, αλλά δεν παύει να τα παρατηρεί με κριτικό μάτι. Όπως και σε ολόκληρη τη διάρκεια της εξορίας, έτσι και στην Αμερική, ο Μπρεχτ, εξακολουθεί να είναι πολύ παραγωγικός. Στην Αμερική συναντά πολλούς καλλιτέχνες και διανοούμενους που λόγω των εξελίξεων έχουν εγκαταλείψει την Ευρώπη κάνοντας τη Νέα Υόρκη ένα παγκόσμιο κέντρο πολιτισμού.

Το 1949 ο Μπέρτολντ Μπρεχτ επιστρέφει στη διχοτομημένη του πατρίδα. Στο Ανατολικό Βερολίνο ιδρύει με τη γυναίκα του το περίφημο «Μπερλίνερ Ανσάμπλ» που λειτουργεί σαν θέατρο και σαν πειραματική θεατρική σχολή.

Στο καλύτερο έργο του, το οποίο δημιουργήθηκε κατά τη διάρκεια της εξορίας του, «Η ζωή του Γαλιλαίου», ο συγγραφέας δείχνει τον θαυμασμό του για το δημιουργικό πνεύμα του Γαλιλαίου που προκειμένου να ερευνήσει τη φύση εναντιώνεται σε όλες τις εξουσίες της εποχής του.

Ο Μπέρτολντ Μπρεχτ πέθανε στο Βερολίνο σαν σήμερα, στις 14 Αυγούστου 1956, πριν 70 χρόνια.

Σήμερα τα έργα του, τα οποία συνέβαλαν αποφασιστικά στην αναμόρφωση του διεθνούς θεάτρου, δεν αποτελούν πια την πρωτοπορία του αλλά μέρος του μοντέρνου ρεπερτορίου.