Από το Αθηναϊκό κράτος στην 4η Δημοκρατία-Γράφει ο Σπύρος Δέδογλου

 

Τ

Στα δύο προηγούμενα άρθρα επιχειρήσαμε να περιγράψουμε ένα πρόβλημα και ταυτόχρονα να αναζητήσουμε μια διαφορετική απάντηση.

Στο πρώτο μέρος μιλήσαμε για το «Κράτος-Πόλη». Για μια Ελλάδα που συγκέντρωσε σχεδόν τα πάντα στην Αθήνα: πληθυσμό, διοίκηση, οικονομία, πανεπιστήμια, μέσα ενημέρωσης, ευκαιρίες και πολιτική εξουσία.

Και είδαμε ότι η ερήμωση του Έβρου και της ελληνικής περιφέρειας δεν είναι ένα απλό δημογραφικό ή οικονομικό πρόβλημα. Είναι αποτέλεσμα ενός συγκεκριμένου μοντέλου ανάπτυξης και οργάνωσης του κράτους.

Στο δεύτερο μέρος επιχειρήσαμε να κάνουμε ένα βήμα παραπέρα.

Μιλήσαμε για τους Αγροτικούς Δήμους, για έναν Δήμο που δεν θα είναι απλώς διαχειριστής της καθημερινότητας, αλλά πραγματικός αναπτυξιακός και παραγωγικός θεσμός. Και χρησιμοποιήσαμε ως παράδειγμα την ιδέα της «Κοσμοσώτειρας» στον Έβρο.

Όμως εδώ βρίσκεται το κρίσιμο ερώτημα:

Μπορούν πραγματικά να αλλάξουν όλα αυτά χωρίς να αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο λειτουργεί συνολικά το ελληνικό κράτος και η ελληνική Δημοκρατία;

Η απάντηση, κατά τη γνώμη μας, είναι όχι.

Γιατί το πρόβλημα δεν βρίσκεται μόνο στην οικονομία.

Δεν βρίσκεται μόνο στην Αυτοδιοίκηση.

Δεν βρίσκεται μόνο στην Αθήνα.

Βρίσκεται βαθύτερα.

Βρίσκεται στο ίδιο το μοντέλο οργάνωσης της πολιτείας και της σχέσης της με τον πολίτη.

Δεν αρκεί να αλλάζει η κυβέρνηση

Για πενήντα και πλέον χρόνια η ελληνική Δημοκρατία μετά τη Μεταπολίτευση πέτυχε πολλά.

Η δημοκρατία αποκαταστάθηκε.

Οι θεσμοί σταθεροποιήθηκαν.

Η χώρα εντάχθηκε στην ευρωπαϊκή οικογένεια.

Η κοινωνία προχώρησε.

Δεν έχουμε κανέναν λόγο να μηδενίσουμε αυτή την ιστορική διαδρομή.

Όμως η Ιστορία δεν σταματά.

Και ένα πολιτικό σύστημα που δημιουργήθηκε για να απαντήσει στα προβλήματα μιας άλλης εποχής δεν μπορεί να θεωρείται αυτονόητο ότι μπορεί να απαντήσει και στα προβλήματα του 21ου αιώνα.

Σήμερα ο πολίτης αισθάνεται όλο και περισσότερο ότι βρίσκεται μακριά από το κέντρο των αποφάσεων.

Ψηφίζει και μετά περιμένει.

Τα κόμματα αποφασίζουν.

Οι κυβερνήσεις νομοθετούν.

Η Βουλή ψηφίζει.

Και ο πολίτης περιμένει την επόμενη εκλογική αναμέτρηση.

Αυτή όμως δεν μπορεί να είναι η ολοκληρωμένη έννοια της Δημοκρατίας.

Η Δημοκρατία δεν μπορεί να είναι μόνο η δυνατότητα να επιλέγουμε ποιος θα κυβερνήσει κάθε τέσσερα χρόνια.

Πρέπει να είναι και η δυνατότητα του πολίτη να συμμετέχει, να ελέγχει, να προτείνει και να παρεμβαίνει στη λειτουργία της Πολιτείας.

Γι’ αυτό και το πρόβλημα δεν λύνεται απλώς με την αλλαγή μιας κυβέρνησης.

Η αλλαγή κυβέρνησης είναι μέρος της Δημοκρατίας. Δεν είναι όμως η ίδια η Δημοκρατική Αλλαγή.

Χρειάζεται κάτι βαθύτερο.

Δεν αλλάζουμε απλώς τους διαχειριστές. Αλλάζουμε το μοντέλο.

Από το κομματοκεντρικό στο πολιτοκεντρικό κράτοςΑπό το Αθηναϊκό κράτος στην 4η Δημοκρατία-Γράφει ο Σπύρος Δέδογλου

Η Μεταπολίτευση δημιούργησε ένα ισχυρό κομματικό σύστημα.

Τα κόμματα έγιναν ο βασικός μηχανισμός μέσα από τον οποίο ο πολίτης μπορούσε να συμμετέχει στην πολιτική.

Με τον χρόνο όμως η σχέση αντιστράφηκε.

Αντί το πολιτικό σύστημα να υπηρετεί την κοινωνία, πολλές φορές η κοινωνία καλείται να προσαρμοστεί στις ανάγκες του πολιτικού συστήματος.

Το κόμμα έγινε ισχυρότερο από την κοινωνία.

Η κομματική διαδρομή έγινε συχνά σημαντικότερη από την κοινωνική διαδρομή.

Το πολιτικό χρήμα απέκτησε δύναμη.

Η προσωπική πολιτική μηχανή έγινε σε πολλές περιπτώσεις απαραίτητο εργαλείο εκλογικής επιβίωσης.

Και ο βουλευτής κινδυνεύει να βρίσκεται περισσότερο υπόλογος στον κομματικό μηχανισμό παρά στους πολίτες που τον εξέλεξαν.

Αυτό πρέπει να αλλάξει.

Στην 4η Ελληνική Δημοκρατία ο πολίτης δεν μπορεί να είναι ο τελευταίος κρίκος της πολιτικής διαδικασίας.

Πρέπει να γίνει ο πρώτος.

Από το κομματοκεντρικό πρέπει να περάσουμε στο πολιτοκεντρικό πολιτικό σύστημα.

Τα κόμματα θα συνεχίσουν να υπάρχουν.

Η κοινοβουλευτική δημοκρατία θα συνεχίσει να υπάρχει.

Η κυβέρνηση θα συνεχίσει να κυβερνά.

Η Βουλή θα συνεχίσει να νομοθετεί.

Αλλά κανένας από αυτούς τους θεσμούς δεν μπορεί να υποκαθιστά την κοινωνία.

Από τη «Βουλή των κομμάτων» στη Βουλή των Πολιτών

Η Βουλή πρέπει να ξαναβρεί τον πραγματικό της ρόλο.

Δεν μπορεί να λειτουργεί απλώς ως χώρος επικύρωσης των κυβερνητικών επιλογών.

Πρέπει να γίνει πραγματικός θεσμός ελέγχου της εκτελεστικής εξουσίας.

Ο βουλευτής πρέπει να αποκτήσει μεγαλύτερη θεσμική αυτονομία και η πρώτη του υποχρέωση να είναι απέναντι στους πολίτες και στο Σύνταγμα.