Παναγιώτης Αγελαδαράκης, ένας σπουδαίος επιστήμονας στον τομέα της προηγμένης τεχνολογίας της πυρηνικής σύντηξης, με καταγωγή από το Αμόριο Σουφλίου, "που συμμετέχει στο μεγαλύτερο επιστημονικό πρόγραμμα(ITER) που έχει επιχειρήσει ποτέ η ανθρωπότητα"!

Η είδηση ότι έχει προχωρήσει σημαντικά η συναρμολόγηση του αντιδραστήρα πυρηνικής σύντηξης, ήταν η αφορμή να ανατρέξω στο αρχείο του "Βορέα" και να αναζητήσω το αφιέρωμα που είχαμε κάνει για τον σπουδαίο συμπατριώτη μας επιστήμονα στον τομέα της προηγμένης τεχνολογίας πυρηνικής σύντηξης Παναγιώτη Αγελαδαράκη, με καταγωγή από το Αμόριο Σουφλίου, ο οποίος, όπως σημείωνε ο Βασίλης Κάργας, "συμμετέχει στο μεγαλύτερο επιστημονικό πρόγραμμα(ITER) που έχει επιχειρήσει ποτέ η ανθρωπότητα...Με τον αντιδραστήρα πυρηνικής σύντηξης δημιουργούνται οι προϋποθέσεις για τη δημιουργία μιας καθαρής και ανεξάντλητης πηγής ενέργειας φιλικής προς το περιβάλλον, χωρίς επιπτώσεις στο φαινόμενο του θερμοκηπίου, που δεν προκαλεί ραδιενεργή μόλυνση και μελλοντικά θα συμβάλλει ώστε ο πλανήτης να μην εξαρτάται από το πετρέλαιο και την επικίνδυνη πυρηνική ενέργεια".

Ένα αφιέρωμα-ορόσημο στην προσπάθεια μας για την ανάδειξη του καταπληκτικού ανθρώπινου δυναμικού του τόπου μας, που ακόμη δεν λέει να το ανακαλύψει η τοπική και περιφερειακή πολιτική σκηνή!

Ακολουθεί όλη η συνέντευξη στον αγαπητό συνάδελφο και φίλο Βασίλη Κάργα στον "Βορέα"(τεύχος 17) το Νοέμβριο 2006, πριν 14 χρόνια!

Σταύρος Παπαθανάκης

...................................................................................................................................................................

                          ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ Α .ΑΓΕΛΑΔΑΡΑΚΗΣ

                            Συνέντευξη στο Βασίλη Κάργα

Πως θα ηχούσε στα αυτιά σας αν κάποιος σας έλεγε πως αντί να ψάχνουμε απεγνωσμένα όπως σήμερα για κοιτάσματα πετρελαίου ή φυσικού αερίου, θα αρκούσε να γεμίζαμε απλώς την μπανιέρα μας με νερό, να χρησιμοποιούσαμε την μπαταρία λιθίου του κινητού μας υπολογιστή και με αυτά σαν καύσιμα θα καλύπταμε τις προσωπικές μας ανάγκες σε ηλεκτρισμό για όλη την διάρκεια της ζωής μας; «Προσωπικά πιστεύω ότι δεν πρόκειται για άπιαστο όνειρο»  λέει ο Εβρίτης επιστήμονας Παναγιώτης Αγελαδαράκης που εδώ και μία δεκαπενταετία ασχολείται με ένα από τα πιο ενδιαφέροντα αλλά και πιο απαιτητικά αντικείμενα της Φυσικής και Τεχνολογίας, την ελεγχόμενη πυρηνική σύντηξη. «Πρόκειται για τον κλάδο εκείνο που στοχεύει να δαμάσει εδώ στην γη την φυσική αρχή με την οποία ακτινοβολούν τα αστέρια, συμπεριλαμβανομένου φυσικά και του δικού μας ήλιου. Η πρακτική εφαρμογή της σύντηξης δεν αποτελεί κύημα επιστημονικής φαντασίας, καθώς  σε αυτήν την προοπτική επενδύει σχεδόν το σύνολο των πιο προηγμένων σήμερα βιομηχανικά χωρών, ανάμεσά τους και  η Ευρωπαϊκή Ένωση, με την απόφασή τους να κατασκευάσουν από κοινού στη Γαλλία τον Διεθνή Πειραματικό Θερμοπυρηνικό Αντιδραστήρα (ΙΤΕΡ). Όταν ολοκληρωθεί το ΙΤΕΡ θα είμαστε μόλις ένα βήμα πριν την παραγωγή καθαρής ενέργειας με τον τρόπο που την παράγει ο ήλιος και τα άλλα άστρα» προσθέτει ο κ. Αγελαδαράκης ο οποίος ασκεί καθήκοντα Γραμματέα της Συμβουλευτικής Επιτροπής Προγράμματος Σύντηξης της Ευρωπαϊκής Ένωσης[1].

Σύμφωνα με πολλούς αναλυτές, το ΙΤΕR είναι το μεγαλύτερο επιστημονικό πρόγραμμα που έχει επιχειρήσει ποτέ η ανθρωπότητα. Με προϋπολογισμό 10 δις €, ξεπερνά σε οικονομικά μεγέθη και επιστημονική πολυπλοκότητα τον Διεθνή Σταθμό του Διαστήματος και συγκρίνεται σε φαντασία με το πρόγραμμα της αποστολής του ανθρώπου στο φεγγάρι το 1968. Ολόκληρη η παγκόσμια επιστημονική κοινότητα έχει στρέψει το βλέμμα της στην σύντηξη, ιδιαίτερα μάλιστα μετά την υπογραφή στις 24 Μαΐου  στις Βρυξέλλες μια σειράς συμφωνιών για την ίδρυση του διεθνούς οργανισμού ενέργειας σύντηξης ITER. Η δεκαετής κατασκευή του ΙΤΕΡ επίκειται να ξεκινήσει σε λίγους μήνες και στα αποτελέσματα και τις συνθήκες λειτουργίας του θα βασιστούν ενδεχομένως οι μελλοντικοί ηλεκτροπαραγωγικοί σταθμοί σύντηξης.

Το κόστος κατασκευής του ΙΤΕΡ ανέρχεται σε 4,5 δις € ενώ αν συνυπολογισθεί και το κόστος λειτουργίας τότε ο προϋπολογισμός ανέρχεται στα 10 δις €. Η Ευρώπη ως εταίρος υποδοχής καλείται να καλύψει έως και 50% του κόστους κατασκευής και έως 34% του κόστους λειτουργίας. Για το πρόγραμμα αυτό που αναμένεται να δημιουργήσει 100.000 νέες θέσεις εργασίας, συνεργάζονται η Ευρωπαϊκή Ένωση, οι Η.Π.Α., η Ιαπωνία, η Ινδία, η Κίνα, η Κορέα και η Ρωσία..

Όπως επισημαίνουν επιστήμονες που υποστηρίζουν το πρόγραμμα αυτό, με την κατασκευή του πειραματικού αντιδραστήρα πυρηνικής σύντηξης δημιουργούνται οι προϋποθέσεις για τη δημιουργία μιας καθαρής και ανεξάντλητης πηγής ενέργειας, φιλικής προς το περιβάλλον, χωρίς επιπτώσεις στο φαινόμενο του θερμοκηπίου, που δεν προκαλεί ραδιενεργή μόλυνση και μελλοντικά θα συμβάλλει ώστε ο πλανήτης να μην εξαρτάται από το πετρέλαιο και την επικίνδυνη πυρηνική ενέργεια. Η ενέργεια που θα παράγεται, υποστηρίζουν θα υπερκαλύπτει την παγκόσμια ζήτηση, αφού ένα κιλό καύσιμου σύντηξης (Υδρογόνο) μπορεί να παράγει τόση ενέργεια όση 10.000 τόνοι ορυκτού καυσίμου(όπως ο λιγνίτης για παράδειγμα)

-Κύριε Αγελαδαράκη τι είναι το  πρόγραμμα ΙΤΕR ?

Το ΙΤΕΡ, είναι ένας τεχνητός ήλιος. Θα μπορεί να παράγει 0.5 GW ισχύος σύντηξης με λίγα μόνο γραμμάρια καυσίμου αλλά μόνο σε πειραματικό στάδιο, δηλαδή για λίγα λεπτά της ώρας. Θα λειτουργεί σε θερμοκρασίες που ξεπερνούν τους 150 εκατ. βαθμούς! Είναι πραγματικά δύσκολο να πιστέψει κανείς πως οι θερμοκρασίες που συζητάμε εδώ είναι κατά πολύ υψηλότερες, πάνω από δέκα φορές, της θερμοκρασίας στο κέντρο του ήλιου μας. Και όμως σας διαβεβαιώνω από την εμπειρία μου πως τέτοιες θερμοκρασίες είναι εφικτές»

-Πώς ξεκίνησε η ιδέα για το ΙΤΕΡ και πότε ήρθατε σε επαφή με το πρόγραμμα αυτό;

Η ιδέα του ΙΤΕΡ ξεκίνησε στην Σύνοδο κορυφής της Γενεύης το 1985, με  πρωτοβουλία του κ. Γκορπατσώφ και στην συνέχεια κοινή πρόταση με τον κ. Ρέιγκαν. Από τότε βέβαια πέρασε μια εικοσαετία. Η απόφαση σταθμός να χτιστεί το ΙΤΕΡ σε Ευρωπαϊκό έδαφος πάρθηκε στις 28 Ιουνίου του 2005 έπειτα από πολύχρονες και σκληρές ομολογουμένως διαπραγματεύσεις τις οποίες διεξήγαγε για την Ευρώπη η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η οποία παρεμπιπτόντως διαχειρίζεται και συντονίζει το πρωτοπόρο Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα Ατομικής Ενέργειας της Σύντηξης.  Η πρώτη μου επαφή με το ΙΤΕΡ ήρθε πριν οκτώ χρόνια περίπου όταν εργαζόμουν στο JET (τον Κοινό Ευρωπαϊκό Τόρο εγκατεστημένο στην Αγγλία, που αποτελεί σήμερα  την μεγαλύτερη σε διαστάσεις και επιστημονικά επιτεύγματα διάταξη σύντηξης) όπου  μου ανετέθη μια πολύ μικρή μελέτη σχετικά με τον κρυοστάτη που περιβάλλει τον αντιδραστήρα του ΙΤΕΡ. Έτσι μου δόθηκε η ευκαιρία να εξετάσω από κοντά τα σχέδια αυτής την πραγματικά ιδιοφυούς κατασκευής. Η επαφή μου με το ΙΤΕΡ όμως σταμάτησε ξαφνικά καθώς έπειτα από μια σχεδόν δεκαετία ως επιστημονικό μέλος του JET η πλειονότητα του επιστημονικού δυναμικού του JET μεταφερθήκαμε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Τότε ασχολήθηκα με μια σειρά Ευρωπαϊκών προγραμμάτων έρευνας προηγμένων υλικών. Είχε πολύ ενδιαφέρον αλλά ήταν μακριά από την σύντηξη. Λίγο καιρό όμως αργότερα μου προτάθηκε να αναλάβω καθήκοντα Γραμματέα της Συμβουλευτικής Επιτροπής Προγράμματος Σύντηξης.

Η Επιτροπή Προγράμματος  απαρτίζεται από τις Εθνικές Αντιπροσωπείες των κρατών μελών, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας και της Κύπρου φυσικά. Οι ευθύνες είναι μεγάλες, απαιτείται ύψιστη εμπιστοσύνη, υπευθυνότητα, και διπλωματικότητα. Από αυτήν την θέση έχω την εξαιρετική τύχη να συνεργάζομαι, στον βαθμό που απαιτούν τα καθήκοντα μου, με την επιτελική ομάδα - την γραμμή πυρός - που συμμετέχει επίσημα και εκπροσωπεί την Ευρωπαϊκή Ένωση στις διεθνείς διαπραγματεύσεις για το ΙΤΕΡ. Ταυτόχρονα έχω την ευκαιρία να συμβάλλω όσο μου επιτρέπεται στον σχεδιασμό, στρατηγική, και διαμόρφωση συγκεκριμένων πολιτικών. Ο στόχος των τελευταίων είναι να προετοιμαστεί η Ευρωπαϊκή επιστημονική κοινότητα και βιομηχανία για την επόμενη μέρα, δηλαδή την επιτυχή κατασκευή της πλέον πολύπλοκης διάταξης ΙΤΕΡ, και αργότερα την κατασκευή του πρότυπου αντιδραστήρα στον οποίο θα στηριχτούν ο μελλοντικοί εμπορικοί  σταθμοί ηλεκτροπαραγωγής από σύντηξη. 

-Τι σηματοδοτεί το πρόγραμμα αυτό στον τομέα της διεθνούς συνεργασίας στο χώρο της επιστήμης και της τεχνολογίας?

Το ΙΤΕΡ είναι ένα εγχείρημα χωρίς προηγούμενο. Κατά την προσωπική μου γνώμη δύναται να αποτελέσει το υπόδειγμα διεθνούς συνεργασίας στον τομέα Έρευνας και Τεχνολογίας. Τα επτά μέλη του ΙΤΕΡ, Ευρώπη, Αμερική, Ιαπωνία, Ινδία, Κίνα, Κορέα, Ρωσία αντιπροσωπεύουν πάνω από τον μισό πληθυσμό του πλανήτη σήμερα. Οι καλύτεροι επιστήμονες και μηχανικοί θα κληθούν να κατασκευάσουν από κοινού μια από τις πολυπλοκότερες μηχανές. Η κατασκευή της θα διαρκέσει μια δεκαετία ενώ η λειτουργία τουλάχιστον είκοσι χρόνια. Ένα εγχείρημα τέτοιου βεληνεκούς και με τέτοιο βάθος χρόνου, δηλώνει ταυτόχρονα την αναπόδραστη ανάγκη να συνεργαστούμε ειρηνικά για την επίλυση των σοβαρών προβλημάτων του πλανήτη, αψηφώντας διαφορές, σύνορα και διαχωριστικές γραμμές. Η επιστήμη για άλλη μια φορά δείχνει πως η συνεργασία αποτελεί μονόδρομο, το ΙΤΕΡ εξάλλου στα λατινικά σημαίνει δρόμος. Είμαι σχεδόν σίγουρος πως θα ακολουθήσουν και άλλα εγχειρήματα τέτοιας μορφής.

-Τι είναι η πυρηνική σύντηξη και τι σημαίνει η μελλοντική εφαρμογή της ως πηγή ηλεκτρικής ενέργειας για την ανθρωπότητα?

Παρόλο που σε υπεραπλουστεύσεις ελλοχεύει η ασάφεια, θα μπορούσαμε ενδεχομένως να παρομοιάσουμε την σύντηξη σαν να βρίσκεται στον αντίποδα της σχάσης πχ ουρανίου ή πλουτωνίου (στην σχάση βασίζονται οι σημερινοί συμβατικοί πυρηνικοί αντιδραστήρες). Πρόκειται όμως για δυο αντιδράσεις εντελώς διαφορετικές. Στην σύντηξη πυρήνες ελαφρών στοιχείων (π.χ. Υδρογόνου), συγκρούονται σε θερμοκρασίες 10⁸ βαθμών εκλύοντας απίστευτα μεγάλες ποσότητες ενέργειας (14 MeV), πολλαπλάσιες από αυτές που εκλύονται κατά την σχάση.  Για να συλλάβει κανείς το μέγεθος της εκλυόμενης ενέργειας αρκεί να σκεφτεί πως μόνο 1 γρ από τέτοιους πυρήνες σε έναν θάλαμο πλάσματος όπως αυτόν του ΙΤΕΡ (840m³) -θα παράγει ισχύ 500 MW (για παράδειγμα σε όλη την Νότιο Ελλάδα η εγκαταστημένη ισχύ στους σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής με λιγνίτη είναι της τάξης των 850 MW). Η παραγωγή αυτής της ισχύος σύντηξης όμως θα διαρκεί περί τα 1000 δευτερόλεπτα και δεν θα είναι συνεχής καθώς όπως προαναφέραμε το ΙΤΕΡ είναι πειραματική διάταξη.

Αν τώρα συνυπολογίσουμε από την μία πως οι πρώτες ύλες στην σύντηξη προέρχονται, το μεν Δευτέριο από το νερό, το δε Τρίτιο από το Λίθιο, το ελαφρύτερο μέταλλο σε ευρεία χρήση σήμερα, όπως πχ στις μπαταρίες των κινητών μας τηλεφώνων, τότε αντιλαμβάνεται κανείς ότι συζητάμε για φτηνά καύσιμα σε άφθονες ποσότητες, σε αντίθεση με το πετρέλαιο για παράδειγμα.

Κεφαλαιώδους σημασίας είναι επίσης πως το καύσιμο της σύντηξης και τα προϊόντα καύσης (Ήλιο) αυτά καθαυτά δεν είναι τοξικά ούτε καν ραδιενεργά, σε αντίθεση με ότι συμβαίνει δηλαδή στην σχάση. Αυτό είναι ένα συντριπτικό πλεονέκτημα για την σύντηξη. Εξαίρεση αποτελεί βεβαίως το ενδιάμεσο καύσιμο Τρίτιο που έχει όμως χρόνο ημίσειας ζωής μόλις τα 12.3 χρόνια.  Τα μόνα απόβλητα που παράγονται είναι επομένως τα υλικά του τοιχώματος του κεντρικού θαλάμου πλάσματος τα οποία όμως θα μπορούν εύκολα να αποθηκευτούν και να ανακυκλωθούν μέσα σε διάστημα μόνο 100 ετών. Συζητάμε όμως εδώ για υλικά που καταλαμβάνουν πολύ μικρό όγκο, κατά τάξεις μεγέθους μικρότερο σε σχέση με τα απόβλητα των συμβατικών σήμερα πυρηνικών σταθμών. Ταυτόχρονα ένας αντιδραστήρας σύντηξης δεν υπόκειται στον κίνδυνο των αλυσιδωτών ανεξέλεγκτων αντιδράσεων. Η  σύντηξη, όπως και η σχάση βεβαίως,  δεν παράγει CO2 (και άρα δεν επιτείνει το φαινόμενο του θερμοκηπίου)^. υπερτερεί όχι μόνο της σχάσης αλλά και της ηλεκτροπαραγωγής από ορυκτά καύσιμα σήμερα, αναφορικά με το περιβαλλοντολογικό όφελος. Κατά συνέπεια η σύντηξη είναι πολλά υποσχόμενη και η πιθανή μελλοντική της χρήση καθίσταται άκρως ελκυστική.

-Πότε πιστεύετε ότι μπορεί να υπάρξει ευρεία εμπορική εφαρμογή της?

 Το ερώτημα σας σε σχέση με τον προσδιορισμό του χρόνου της εμπορικής εφαρμογής της είναι ίσως το πιο δύσκολο αλλά και το πιο επίκαιρο. Το ΙΤΕΡ θα χρειαστεί μια δεκαετία για να ολοκληρωθεί και τουλάχιστον μία ακόμη δεκαετία για να διαμορφώσει βέλτιστα μοντέλα λειτουργίας.  Ακούγονται πολλά τα χρόνια είναι γεγονός. Αλλά με το ΙΤΕΡ καταγράφουμε μια σημαντική πορεία. Το ΙΤΕΡ βέβαια αποτελεί έναν ενδιάμεσο κόμβο, πιθανότατα τον προτελευταίο, στην διαδρομή πριν την κατασκευή εμπορικών σταθμών ηλεκτροδότησης. Οι προσωπικές μου εκτιμήσεις λοιπόν είναι πως για να δούμε στον λογαριασμό της ΔΕΗ κιλοβατώρα προερχόμενη από σύντηξη  θα απαιτηθούν τουλάχιστον 40 χρόνια με την προϋπόθεση πως όλα θα πάνε όπως τα σχεδιάζουμε.  Φυσικά, όπως τόσα συχνά συμβαίνει σε άλλους τομείς και με δεδομένο πως για αυτόν τον σκοπό θα συνδράμουν τα καλύτερα μυαλά από τον μισό πληθυσμό του πλανήτη-και αύριο από ολόκληρο θέλω να πιστεύω- δεν θα πρέπει να αποκλείσουμε ότι η πορεία μπορεί να μην είναι ευθύγραμμη αλλά να συμβούν άλματα ή επιτεύγματα ολκής τα οποία να επιταχύνουν κατά πολύ τα χρονοδιαγράμματα.  Προσωπικά είμαι αισιόδοξος. 

-Το πρόγραμμα ΙΤΕR μπορεί να χαρακτηρισθεί ως η ενεργειακή επανάσταση του 21ου αιώνα?

Η ενεργειακή εξάρτησή της Ευρώπης αγγίζει σήμερα το 50% και εάν δεν ληφθούν μέτρα θα αυξηθεί γύρω στο 70% τα επόμενα 20 έως 30 έτη. Από την άλλη η παγκόσμια ζήτηση ενέργειας - και οι εκπομπές CO2 - αναμένεται να αυξηθούν περίπου κατά 60% μέχρι το 2030. Μια ενεργειακή κρίση θα αγγίξει ταυτόχρονα τους πάντες, θα επηρεάσει όμως περισσότερο τις ανεπτυγμένες και δη ενεργοβόρες χώρες. Η σύντηξη επιχειρεί να προσφέρει μια μελλοντική, βιώσιμη λύση στο ολοένα αυξανόμενο ενεργειακό πρόβλημα του πλανήτη, με σεβασμό στο περιβάλλον και τον άνθρωπο. Η πρακτική εφαρμογή της θα είναι σίγουρα επαναστατική καθώς οι άφθονες, εύκολα προσβάσιμες και ασύγκριτα προσιτές σε κόστος πρώτες ύλες θα αλλάξουν άρδην τα γεωπολιτικά δεδομένα του σήμερα. Υπάρχουν όμως και σημαντικά θέματα κυρίως στην τεχνολογία υλικών, ρομποτικής και λειτουργίας, που πρέπει να λυθούν ταυτόχρονα. Το ΙΤΕΡ σε συνδυασμό με παράλληλα προγράμματα θα αποτελέσουν τους ακρογωνιαίους λίθους της όλης προσπάθειας.

-Ποια είναι η άποψή σας για τις μελλοντικές  εναλλακτικές πηγές ενέργειας, για τη χρήση νέων υλικών και για τη νανοτεχνολογία;

Την σύντηξη θα πρέπει να την αντιμετωπίσουμε σαν ένα κομμάτι του μεγάλου πάζλ που ονομάζεται ενεργειακό πρόβλημα. Ενώ μπορεί να προσφέρει μια μακροπρόθεσμη και βιώσιμη λύση, σε βραχυπρόθεσμη βάση καθίσταται επιτακτική και επείγουσα η γοργή ανάπτυξη και χρήση εναλλακτικών μορφών ενέργειας (ηλιακής αιολικής)- τα βιοκάυσιμα, το υδρογόνο. Συνάμα επείγει όμως και ένας ορθολογισμός στην κατανάλωση ενέργειας από την πλευρά όλων κυρίως των βιομηχανικών χωρών. 

Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας αρχίζουν πλέον να ανταγωνίζονται ως προς την τιμή τα ορυκτά καύσιμα. Ήδη αποτελούν παγκοσμίως την τρίτη μεγαλύτερη πηγή ηλεκτροπαραγωγής (μετά τον άνθρακα και το αέριο) και έχουν τη δυνατότητα να αυξηθούν περαιτέρω, με όλα τα συνακόλουθα περιβαλλοντικά πλεονεκτήματα. Από τις πιο υποσχόμενες μορφές με άμεση εφαρμογή στην Ελλάδα είναι η αιολική ενέργεια. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει εγκατεστημένη σήμερα δυναμικότητα αιολικής ενέργειας ισοδύναμη προς 50 σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής με καύση άνθρακα.

Η έρευνα σε νέα υλικά που αναφέρατε παραμένει κεφαλαιώδους σημασίας για την περαιτέρω ανάπτυξη π.χ φωτοβολταϊκών, κυψελών καυσίμου, κτλ. Η αιολική ενέργεια στην ανοικτή θάλασσα και η ενέργεια κυμάτων και παλιρροιών, χρειάζονται ενεργό ενθάρρυνση ώστε να αξιοποιηθούν. Η νανοτεχνολογία έρχεται αρωγός σε μια τέτοια προσπάθεια με τεράστιες δυνατότητες.

-Πιστεύετε ότι ζούμε σε μια πολύ σημαντική εποχή για την επιστήμη?

«Είναι σημαντική η εποχή για την επιστήμη σίγουρα  Πιστεύω όμως πως η εποχή μας είναι ιδιάζουσας σημασίας, καθώς ο άνθρωπος κατάφερε με τα μέσα της τεχνολογίας και επιστήμης να μπει σε μια ξέφρενη πορεία και να αλλάξει όσο ποτέ άλλοτε και μέσα σε λίγες μόνο δεκαετίες  την οικολογική ισορροπία. Νομίζω πως για να μπορούμε να συνεχίζουμε στο μέλλον να μιλάμε για εποχές και να επικαλούμαστε την ιστορία θα πρέπει ο σύγχρονος άνθρωπος να πασχίσει με όλα τα μέσα που έχει στην διάθεσή του  να ανατρέψει αυτήν την πορεία.  Η λύση δεν βρίσκεται στην επιστήμη η στην τεχνολογία βρίσκεται στο άνθρωπο στην κοινωνία Η επιστήμη και η τεχνολογία καταντούν άχρηστα εργαλεία σε έναν "πολιτισμό χωρίς συνείδηση" όπως ίσως θα έλεγε ο Καναδός στοχαστής J Raston Saul. Πιστεύω ειλικρινά πως αν ξεπεράσουμε τους επερχόμενους σκοπέλους σε κοινωνικοπολιτικό πρώτιστα επίπεδο, με δημοκρατικό τρόπο και σεβασμό στον άνθρωπο τότε θα επιτρέψουμε στον εαυτό μας την ενασχόλησή μας με την επίλυση των φλεγόντων προβλημάτων και δη της ενέργειας.»

-Πως νοιώθετε που ένας έλληνας και μάλιστα από τον Έβρο συμμετέχει σε ένα τέτοιο μεγαλόπνοο πρόγραμμα παγκοσμίων διαστάσεων?

«Έβρος, κομμάτι συστατικό της Θράκης. Νοιώθω περήφανος για την Θρακική μου καταγωγή. Στην Θράκη έζησαν άνθρωποι με λαμπρή ακτινοβολία που έμειναν στην Ιστορία, όπως ο αγαπημένος μου φιλόσοφος Δημόκριτος αυτός που τόσες χιλιάδες χρόνια πριν υποστήριξε πως τα άτομα είναι η βάση της ύλης. Ο Δημόκριτος, είναι ασύλληπτο, υποστήριξε επίσης πως το φεγγάρι είναι πλανήτης σαν την Γη (και όχι αστέρας), ενώ πίστευε πως ο Γαλαξίας (Milky Way) (αυτή η αχνή άσπρη λωρίδα που βλέπουμε στον νυχτερινό ουρανό ενός χωριού, όπως στο Αμόριο του Έβρου),- αποτελείται στην πραγματικότητα από πλήθος αστέρων.  Και αυτό το ισχυρίστηκε σε μια εποχή που σύμφωνα με την μυθολογία πιστεύονταν   πως αυτή η αχνή λωρίδα δεν ήταν παρά το μητρικό γάλα, εξ ού και η ετυμολογία του όρου Γαλαξία, που χύθηκε στον ουρανό όταν ξαφνικά η Ήρα κατάλαβε πως ο Ηρακλής που θήλαζε δεν ήταν δικός της υιός αλλά παράνομο παιδί του Δία. Για να γυρίσουμε όμως στην πεζή πραγματικότητα. Είναι απαραίτητο να έχεις στιβαρές ρίζες ώστε να μπορείς να ορθοποδήσεις και να απλώσεις τα κλαδιά σου μακριά. Στην περίπτωσή μου, οι ρίζες είναι οι γονείς μου, η σύζυγός μου, η οικογένεια μου. Το ταξίδι της ζωής με φέρνει κοντά σε σημαντικά και μεγάλα γεγονότα. Εξαιρετικό το προνόμιο, δωρίζει χαρά, έμπνευση και μεγάλο ενθουσιασμό, αλλά ταυτόχρονα μου προσφέρει την νηνεμία εκείνη του αυτοδημιούργητου που έχοντας επίγνωση από πού ξεκίνησε συνεχίζει να ατενίζει μπροστά χωρίς διακοπή»

-Νοσταλγείτε τον Έβρο? –Τι εικόνες έχετε από την περιοχή που γεννηθήκατε ?

«Εικόνες όμορφες και παιδικές αναμνήσεις που χάραξαν τα καλοκαίρια στο χωριό Αμόριο εξακολουθούν και παραμένουν ανεξίτηλες. Η ευθύτητα του Θρακιώτη και η γενναιοδωρία είναι σε όλους γνωστή. Πόση εντύπωση κάνει όταν ανοίγεις την πόρτα το πρωί και αντικρίζεις δυο πελώρια καρπούζια που έχει αφήσει ανώνυμα και σιωπηλά κάποιος συγχωριανός για το καλωσόρισμα. Το πανηγύρι στις 6 Αυγούστου με τους υπέροχους Θρακιώτικους χορούς και την γκάιντα. Το κουβάλημα σωλήνων και μετά το πότισμα με τα ξαδέρφια των καλαμποκιών στα χωράφια της γιαγιάς στην καταπράσινη πεδιάδα του Έβρου (ή Μαρίτσας). Το παιχνίδι στις όχθες του συνοριακού ποταμού, ή ακόμη- ακόμη το πέταγμα πετρών στην αντίπερα όχθη, ένα είδος εξωτερικής πολιτικής πυγμής στην παιδική φαντασία κατά του αόρατου συνοριακού φρουρού, οι τεράστιες λεύκες  που ακολουθούν το ρου του ποταμού.» 

Γεννήθηκε στην Ζυρίχη της Ελβετίας από Έλληνες γονείς με καταγωγή από το Αμόριο Έβρου. Είναι Διδάκτωρ του Iperial College του Λονδίνου στον τομέα της προηγμένης τεχνολογίας σύντηξης. Εργάζεται στο τμήμα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που διαχειρίζεται και συντονίζει το Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα Ατομικής Ενέργειας και δη της Σύντηξης.

Έχει ασχοληθεί ως επιστημονικός υπεύθυνος στην Επιτροπή με τα προγράμματα του 4^ου και 5^ου Προγράμματος Πλαισίου Έρευνας και Τεχνολογίας, και συγκεκριμένα με τα Προγράμματα Brite-Euram, Νέων Υλικών και Βιομηχανικών Εφαρμογών, με έμφαση στα προηγμένα υλικά όπως υπεραγώγιμα, μοριακά ηλεκτρονικά υλικά, νανο-υλικά και άλλα. Επίσης ανέλαβε ένα μικρό αριθμό συμβολαίων με τα προγράμματα Marie-Curie και Διεθνούς Συνεργασίας και ήρθε σε επαφή με το Πρόγραμμα του Χάλυβα και Άνθρακα  Τέλος έχει εργαστεί ως μέλος της επιστημονικής ομάδας του JET επί μια σειρά ετών. Έχει 25 δημοσιεύσεις, 3 μονογραφίες και πάνω από 100 κοινές δημοσιεύσεις με το JET.

---

[1] Οι απόψεις στο κείμενο είναι αποκλειστικά προσωπικές και δεν μπορούν  να θεωρηθούν  πως εκφράζουν την επίσημη θέση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.